Het geluid van zijn naam is de titel van een boek van Cees Nooteboom, een van mijn favoriete schrijvers. Hij beschreef daarin zijn wetenswaardigheden in Islamitische staten, daar waar de  naam van Allah van de minaretten af over de mensen neerdaalt. Zo’n land als Irak dus. Nu is Irak niet het eerste islamitische land dat ik bezocht en ik stoorde me nooit aan de zang vanaf de minaretten. Hier in de buurt zijn aan de zang verschillende malen per dag te horen minstens vijf moskeeën in de buurt. Een vrij kleine aan de overkant van de straat, dan een met groen witte verlichting op zijn koepel op grotere afstand en die andere kan ik niet zien. Minaretten hebben ze geen van allen en zelfs de grote moskee in de binnenstad, die ik op foto’s zag, heeft er maar één. Bescheiden voor een zo diep gelovige stad in het zuiden van Irak.  Op kantoor wordt er uiteraard ook gebeden. In het begin had ik de neiging niet binnen te gaan in een kamer waar gebeden werd, maar het kantoor waar ik nu zit gaan de collega’s gewoon op de knieën terwijl de rest gewoon doorgaat waar hij mee bezig is. Vrouwen zoeken een aparte ruimte, dat is wat lastiger. De kleedjes liggen overal, slordig opgevouwen ergens op een tafel of bureau. En daar zag ik ook iets wat ik nooit eerder zag, een bruine schijf, soms kaal, soms met Arabische teksten, zo te zien van geperst materiaal. Ik had geen idee wat het was maar vragen maakt wijs. Dus nu weet ik het: dat schijfje is de turba. De bedoeling is tijdens de Salat, het gebed, je bewust te zijn van het feit dat je voortkomt uit de aarde (waar kennen we dit nog meer van?) vandaar het buigen met het hoofd op de grond. Maar zit je ergens binnen, of drie hoog, dan zijn die tegels toch niet je dat. Vandaar die turba, die is dan de symbolische aarde, geperst uit klei. En als je dat dan doet dan neem je daar niet iedere klei voor, die klei komt uit Kerbala, want daar ging Hussein heen (of Ali, ik haal ze vaker door elkaar). Denk niet dat het verder mystiek is of zo, ze gaan er redelijk laconiek mee om. Ben je te gast en heb je geen kleedje bij je, je neemt gewoon degene die er ligt, met turba en al. Waar drie mensen bidden in een kantoor zijn zelden drie kleedjes, twee is voldoende, men deelt ze gewoon. De eerste keer kijk je even op, maar alles went. Ik werk dus gewoon door als er weer een door te knieen gaat. Het houdt ze soepel.

Is er leven na LGPIII, dat is de vraag die vele carrière expats hier bezighoudt. LGP III, het project waar ik hier aan meewerk, is halverwege zijn termijn en nu moet bekeken worden of het heeft voldaan, of opvolging nodig en nuttig is en in welke vorm dat zich zou moeten afspelen. De firma QED kwam dus langs om ons daarop te bevragen. Ineens waren ze er en ineens waren ze ook weer weg, zoals zo vaak hier. Mensen komen en gaan, en gedag zeggen doen we niet aan. Velen verwachten dat er geen opvolging komt, dat zou betekenen dat dit project eind van dit jaar wordt beëindigd. anderen denken dathet project doorgaat, maar zonder expats. Sommigen wachten het zelfs niet af en proberen zo snel mogelijk naar Afghanistan te komen, wie het eerst komt immersx85

Is het af? Nee? Komt het af? Wie zal het zeggen. Wie de moeite neemt de New York Times eens te bezoeken op het internet en daar de artikelen van het weblog At War er op naleest, zal zien dat er nog veel onaf is en dreigt te blijven. Je zult hier maar wonen, zeven jaar horen dat er iets groots wordt verricht en dan naast een water reinigingsproject  wonen dat niet af is. Ik noem maar een voorbeeldje van een paar honderd miljoen.

Volgens mij is nu wel duidelijk dat militair ingrijpen in deze staten niet zo gek veel goeds brengt, en zeker niet snel. Maar ook ben ik de vaste overtuiging toegedaan dat je moet afmaken wat je begint. Volhouden dus, en zorgen dat wat bereikt is behouden kan blijven. Voor die tijd mag je niet  weg. Kiezen op elkaar en doorgaan.

Na de demonstratie hier in Basra die voor twee demonstranten fataal afliep, werden nieuwe demonstraties aangezegd. De voorzitter van de PC eiste een onderzoek, waarbij de Gouverneur door de PC bevraagd zou worden over de gang van zaken. Drukke wandelgang-gesprekken over de vraag of dit tot de val van de Gouverneur zou leiden. Sommigen hoopten dat, anderen vreesden dat. Ons zou het in iedere geval weer vertraging opleveren, want bij zo’n wisseling gebeurt er natuurlijk niets meer om de begroting rond te krijgen. De nationale feestdag (die sommigen niet om te vieren vinden) zou de deadline zijn. Maar het bleef rustig in Basra. In Bagdad was een aanslag op een politiek leider, gelukkig mislukt, maar hier bleef het opvallend stil. Maar even navraag gedaan,waar die rust zo plotseling vandaan kwam. Wanneer kwam dat onderzoek nu, wilde ik weten. Volgens collega N, die een broer in de politiek heeft, zou dat er niet komen. Want weliswaar zou zo’n onderzoek vermoedelijk aan de oppervlakte brengen dat de Gouverneur niet geheel integer was (ik gebruik het woord corrupt hier maar niet), maar het vermoeden bestaat dat er ook van de voorzitter wel het een en ander naar buiten kan worden gebracht wat niet goed voor zijn imago is. Het zijn partijgenoten. Weliswaar ondersteunt de PC Chair een andere presidentskandidaat andere dan de Gouverneur, dat kan hier (zoiets als bij ons, ben je als VVD-er voor of tegen Paars+). Dus de verwachting is nu bij velen dat de heren het er een keer over hebben in een gesprek, en dat het daar dan bij blijft. Dat komt de openbaarheid van bestuur natuurlijk niet ten goede. Maar goed, we zijn op weg naar de toekomst. We zijn daar voorlopig nog lang niet aangeland.

Wie langer dan 12 jaar geleden al contact had met de Helderse politiek kan zich wellicht de dadels van Hassan nog herinneren. De titel van een de jaren daarna regelmatig aangehaald rapport. Je hoort er niet meer over  en ik denk dat van de huidige raadsleden er niemand meer is die de titel nog iets zegt.

Ik moet regelmatig aan die Hassan denken de laatste dagen. Want het dadel seizoen is hier losgebarsten. Er zijn meer da vijftig soorten dadels, en één soort is nu al rijp. Kleine gele dadels. Dus nu verschijnen er overal bordjes met dadels. Met zakken tegelijk worden ze binnengebracht. Mensen nemen ze voor oudere collega’s mee van de markt, of ze nemen de dadels van eigen boom voor je mee. Gisteren kreeg ik een speciaal bordje met Oranje dadels. Vanwege het voetbal, dat spreekt. ( Volgens  mij is mij bijnaam nu portakali: sinasappeltje, maar ook het woord voor de kleur oranje). Kenners weten dat de halfrijpe dadels het lekkerst zijn. Ik wilde dat eerst niet geloven, maar het is waar. Het zoete van de rijpe dadel maar toch nog de beet van de onrijpe helft.  Geen vergadering is er meer zonder dadels. Tegen de tijd dat ik vakantie heb  zijn de allermooiste en aller-lekkerste dadels rijp aan het worden. Die schijnen rond te zijn. Er is me al beloofd dat ik die mee krijg voor thuis. Ze kunnen hier dadels trouwens ook heel lekker vullen met walnoten, een aardige versnapering op feesten en partijen. En dan de dadelstroop. Daar heb ik ook al een potje van, heerlijk. Ik was bang dat het te zoet zou zijn, maar het heeft heel veel weg van appelstroop: een beetje rins. Heerlijk met verse semoen, die platte ruitvormige broodjes waar we allemaal gek op zijn.

Nu zou Irak Irak niet zijn als er bij dit verhaal niet ook een wrange voetnoot te plaatsen is. Al Basrah was altijd beroemd om zijn dadels. De dadelbossen waren onovertroffen. Het gebied (de stad en ommelanden waren vroeger de republiek Basrah) was een handelsplaats, waar de specerijen van de oost overgezet werden op kamelen, en de dadels aan boord van de (deels Nederlandse) handelsschepen gingen. De bloeitijd van deze stad, toen er huizen werden gebouwd aan het water. Nu allemaal verdwenen. Net als de meeste van de half miljoen dadelpalmen. Verdwenen door oorlogsgeweld en verwaarlozing . Bijna geen groen meer in deze eens groene stad. Wie bouwt dat ooit weer op? Wie gaat hier palmen planten?

Ergens twitterde ik al: wij trainen de trainers. En dat is precies wat we hier voor een belangrijk deel doen in dit  traject. We proberen structuur aan te brengen in het provinciaal bestuur, zodat begrotingen tijdig worden ingediend, verantwoordingen worden gehaald, projecten aanbesteed kunnen worden. Irak is geen ontwikkelingsland, mensen zijn opgeleid. Maar het is een land van ingenieurs; managementvaardigheden, bestuurskundige studies, daar was men niet sterk in. Een dictatuur die zijn stromannen  ergens neer zet, die vervolgens orders uitvoeren, helpt natuurlijk ook niet erg voor het ontwikkelen van die kwaliteiten die voor goed besturen nodig zijn. Je vaardigde gewoon een order uit en het gebeurde, zo goed en zo kwaad als het ging. Dat er nog wat aan verdiend werd zo hier en daar: part of the deal. Voor een aardige illustratie van hoe het er aan toe ging raad ik u de serie “”House of Saddam”” aan, die de BBC twee jaar gleden maakte. Ik heb hem indertijd gemist, maar hij is op DVD.

Die vaardigheden proberen wij nu te leren aan Provinciale vertegenwoordigers, hoge ambtenaren en de Gouverneur en zijn deputies. Niet rechtstreeks zelf, maar via onze Irakese medewerkers. Er worden nu allerlei lesmodules geschreven en vertaald, die dan landelijk worden gegeven, maar die we ook provinciaal willen gaan uitzetten. Een zo’n module hebben we gisteren met de beoogde trainers doorgewerkt. Ik zat er bij en keek er naar, het ging in het Irakees. De subject matter expert, om hem maar bij zijn zondagse naam te noemen (het was immers zondag) had de dia’s in het Engels. Je zou denken dat dat dan absoluut niet te volgen is, maar toch kom je een heel eind als je goed op let. En op momenten dat men problemen tegenkwam, er discussie ontstond of ergens twijfels waren, merkte je dat ogenblikkelijk. Dan was het: Mister K. we hebben het nu overx85 Het dilemma werd voorgelegd, er werd wat veranderd of geschrapt of toegevoegd. Ook onze Dept. RTL Dr. E was erg goed in het herkennen van dilemma’s. Het is allemaal zeer basaal. Veel gekozenen hebben geen idee van het management of politiek bedrijf. Nu en, zult u zeggen, ze zijn volksvertegenwoordiger. Jawel, maar ook op Provinciaal niveau is dat een volbetaalde (een zeeeer volbetaalde) baan, en je hebt je eigen medewerkers, een auto met chauffeur en vijf beveiligers. Dan kan een beetje managementvaardigheid geen kwaad. De brochures voor module1 worden dus deze week gedrukt, de medewerkers gaan een uitnodiging versturen en dan hopen we dat er veel animo is voor deel een. Deel twee is inmiddels in de maak.

Ik weet niet hoe het met u is, oplettend lezertje, maar ik zit in een restaurant altijd graag aan een tafeltje bij het raam. Ook hier in Basrah. We hebben twee van die tafeltje, voor drie personen en meestal eet ik aan een daarvan. Met uitzicht op het terras. Stelt u zich daarbij voor een betegeld plateau, waarboven aan een muur een basket, en waarop af en toe een tafeltje staat me teen of twee stoeltjes. Gelig van kleur, de locale variant van onze witte hartmanstoeltjes. Op die stoeltjes zit dan iemand van de beveiliging, als het niet te warm is, dus ’ s morgens vroeg en in de namiddag. En hij zit daar niet om vliegen te vangen, en is daar vaak aan het werk. Zo geeft hij instructie aan onze locale bewaking. Dus tijdens het ontbijt heb ik al eens mogen aanschouwen hoe je snel een AK 47 uit elkaar haalt, controleert , schoonmaakt en weer in elkaar zet en schietklaar maakt. En ook al een keer gezien hoe je het snel je pistol in de aanslag hebt . Ik durf te wedden dat u dat niet vaak ziet van af uw ontbijttafeltje in het restaurant.