Woensdag 18 november 2026, reisdag 4

Het wrak
In mijn planning stond een beschrijving van deze tweede duikdag, op een wrak, in de verwachting dat er wat te beleven en dus te melden zou zijn. Dat komt goed uit, hoewel de titel beter De jacht had kunnen zijn.

Dus hier komt’ie.
De halve nacht wakker, erg vroeg eruit om mijn camera bij elkaar te zoeken en in elkaar te zetten. Helemaal klaar voor de strijd. Tot ik hem op het strand voor de duikboot aan wil zetten en de app niet meewerkt. Normaal gesproken verwijder ik die dan en laad hem opnieuw, problem solved. Maar dan moet je wel wifi hebben. Deze duikschool is duidelijk niet ingericht op van die fanatieke fotografen. Op de boot geen water, aan de wal geen voorzieningen. Dus weer geen foto’s vandaag, u zult mij op mijn woorden moeten geloven.

We zitten op deze boot met een handvol Italianen, wat verwarrend kan zijn, omdat ik lang dacht dat Simone een meisje was, maar dat is dus onze gids. Zijn broer heet Nicole, en diens vriendin Alexandra. De andere Italiaan heet Andrea.
Verder twee Zwitsers, vader en zoon, en twee Belgen, man en vrouw, Iris en Pieter. De talen buitelen over elkaar heen. We varen naar het wrak, een klein half uurtje, trekken alles aan, altijd gedoe, en gaan prima te water. Behalve dan dat ik mijn vin verlies, waarschijnlijk doordat mijn giant stride niet giant genoeg was. Ik zie hem vertrekken, maar kan a0 niet snel genoeg dalen, en b0 niemand waarschuwen. Gelukkig ziet Zwitser senior het ook, die waarschuwt Simone en die speert hem achterna. Inmiddels zie ik de vin niet meer, maar Simone brengt hem omhoog, geeft hem aan onze duikgids Nestor, die doet hem mij aan. Duik gered. Wel speelt al tijdens de duik mijn oude oorlogswond op, dus aan wal loop ik een paar uur mank.
Het wrak is een klein bootje, met overla mooie zachte en bubbelkoralen en fraaie vissen. De grootste wonen in het dekhuis, ik zie een juveniele emperor, en die zijn mooooi. Twee platwormen hechten zich aan bakboords boeg, en na een klein half uurtje hebben we alles rond het wrak bekeken en gaan we hogerop tussen de gorgonen zoeken. Groepn snappers, of goatfish, ik kan die nooit uitelkaar houden een heel dikke puffer. Kalmpjes verliezen we diepte, want nitrox, dus goed de bodemtijd in de gaten houden. Die is langer maar ook onverbiddlijker.
We komen weer allemaal heel boven.

Ook altijd gedoe, hoe kom ik op de boot. Deze ligt zo laag dat eht kleine plateau achter zo’n 50 cm hoog is. Geen ladder dus, kom maar omhoog, alles af, en dan zet ik mij af met mijn vinnen en schuif als een zeehond op mijn buik aan boord. De mannen vinden dat maar niks en na het vier keer aan te hebben gezien vragen ze mij me om te draaien en mijn armen omhoog te steken, in een mum zit ik aan boord. Daarna nog opstaan. Deze week geen sportschool, maar dit werkt ook.
De pauze gaat voorbij met warme thee (zonder suiker, morgen krijg ik die) en grappige dan wel sterke verhalen. De meesten hier zijn ervaren duikers dan wel reizigers. Andrea heeft alle vulkanen die hij beklom op zin linker ribbenkast getatoeëerd. Rechts staat zijn lijfspreuk en de chemische formules voor endorfine en dopamine, zijn omslagdoek komt van Tanzania, mooi geweven, alleen voor mannen. Zwitser senior was jaren lang duikgids in de Rode Zee. En ooit getrouwd met een Nederlandse, twee van zijn zonen wonen in Amstelveen, maar zijn Nederland is nooit wat geworden.
De Belgen liepen eerst dor de jungle op Madagasker en zagen de lemuren in het wild. Nu tien dagen duiken hier.

Dan te water voor een rustige duik op diepte, omdat het rif rond de 14 meter ophoudt, dat geeft een korte duik.
Heel veel gorgonen waar we doorheen weven, een giant clam, een spidercrab, een kleine lionfish op een schelp, een mini opistobranch. Leuke duik, beetje kort.
De kapitein meldt een walvishaai te hebben gezien. Ze zijn er dit jaar niet veel.
En dan wordt het zoeken op de terugweg. Waar is een plek in het water waar gejaagd wordt. Die plekken zijn platter, gek genoeg, en af en toe zine we kleine tonijnen springen.
De opbouw is als volgt: veel plankton in het water (slecht zicht dus), dat trek kleine visje aan, die kleine visjes trekken vogels aan, ik zei iets waarvan ik denk dat het sterntjes zijn. En die visjes trekken ook grote vissen aan, tonijnen in dit geval, die zine we uit het water springen, met hun glinsterende buiken.
En verdomd, dan komt ook die walvishaai. Iedereen in oproer, vinnen weer aan, masker weer op, (alles ws net opgeborgen) en klaar voor het sein te water zonder te springen. Ik ga als laatste in de rij, ik zag een vin onder de boot uitsteken, dichterbij komen ze vandaag niet. Ik zit klaar op het plateau, wacht op het sein, want af en toe verplaatsen ze de boot om dichterbij de haai te komen. Snel, nu, ga! En als ik mijn hoofd onder water heb, glijdt onder mij door die walvishaai in al zijn majesteit, drie remoras op zijn rug en een haak met lokaas, groen en geel, in zijn achtervin. Hij verdwijnt de diepte in met zoveel beentjes in eth water, maar het zijn gedenkwaardige seconden als ik daar dat beest onder mij vandaan zie zwemmen. We kijken nog even of hij terug komt, ik zie de tonijnen het water uitspringen, ik zie kwallen enplankton en ik had daar wel een half uurtje kunnen liggen. Maar wordt teruggeroepen. We moeten terug, de eindtijd van de trip is ruim overschreden en we zijn voorlopig nog niet thuis.
Aan boord is de vreugde op het kookpunt en vergelijkt men wie wat zag en hoe, sommigen zafwn hem van boven sommigen zagen hem twee keer en uit een andere hoek. Voor anderen is het de eerste.

Het doet er niet toe, dat mijn enkel niet wil werken, dat alles inmiddels door elkaar ligt, alles nat is of onvindbaar door de chaos, dat we morgen misschien al om half acht starten Dat ik terug het strand over strompel omdat die enkel echt geen zin heeft.
Na de siësta is al dat leed weer geleden.

Maar die walvishaai, die zit voor altijd in mijn hoofd!

Dinsdag 17 november 2026, reisdag 3

Het strand
Ik maak een sprongetje, oplettend lezertje, ik heb bedacht dat ik zaken per onderwerp ga behandelen, en niet dan een en toen en toen en toen, weer een mooie duikdag. Zoals voorgaande jaren. Na afloop moet u dan toch een goede impressie hebben van mijn reis, en belangrijker, ikzelf ook. Want dat is eindelijk waar ik dit voor doe: schrijven voor later. Ik hoop dan dat ik mij weer mijn gevoel kan herinneren van deze avonturen.
Na de eerste duikdag (slechts twee duiken) en een siësta in de middaghitte, stap ik om half vijf mijn kamertje uit. Er is bewolking, er is schaduw en er is een verkoelende middagbries, de reden dat men hier ‘s middags niet duikt. Ik besluit naar de noordkant van het strand te lopen, een halve maan. Op de noordpunt rechts van mij een waarschijnlijk upgrade hotel, met lodges op de berg. Opgetrokken uit lava, zo te zien aan de losse stenen en vaste rotsen hier. Er zijn hier kratermeren. De zuidkant van de baai is de noordwand van een krater, met een ingestorte westwand.
Een breed wit strand dat langzamerhand volloopt met mensen die een wandelingetje maken, een blaasje pakken, of, in het geval van Europeanen op leeftijd, wat gaan joggen.
Mijn onderkomen staat op het rustige deel van het strand. Rechts van mij eigenlijk alleen nog die berg.
Links van mij de vissersboten, de pirrogues, de outriggers, kaal en verweerd hout, riggers die soms in balans worden gehouden door een steen aan de andere kant. Netten in hopen in de boten of op het strand of uitgespreid om te boeten. Dan de luxere, geschilderde boten, plat, breder, voor het duiken en de dagtrips naar de andere eilanden. Ergens staat 1000 liter marien diesel klaar in gele plastic jerrycans, mannen in een heel klein bootje paddelen om de grotere boot op te halen naar het strand.
Waar ik vanmorgen alleen een vrouw met een mand op het hoofd statig naar het zuiden zag lopen en een man met een zeboe aan een touwtje naar het noorden, is het nu levendig.
Overal zitten, lopen en staan mensen. Ze willen me vaak wat verkopen (tip: loop met lege handen), overal uitstallingen. Hier een daar groepjes jongemannen die voetballen, waarbij de zeereep gelijk valt met de rand van het veld. Ergens halverwege het echte strandgebeuren, met ligbedden massagetafels, grotere hemelbedden met gordijntjes in hippe kleuren erachter in het park, muziek, lichtjes. Families aan de wandel, kindjes die mij gedag zeggen. Een meisje wil mij de schelpen verkopen die ze heeft gevonden die toegegeven, mooier zijn dan die ik opraapte, en die ik haar laat zien. Ze schiet in de lach en begrijpt dat we niet tot zaken zullen komen. Ergens staat een Europeaan te vissen met een hengel met molen, tot de dijen in de zwakke branding. De lokaloos doen het gewoon met een lijntje, zitten op het strand.
Als de zonsondergang naakt, gaan mensen (de toeristen onder hen) staan met hun telefoontje in de hand. De bewolking is inmiddels flink toegenomen en ik zie een natuurverschijnsel, het blauwe uur, zoals ik dat nog nooit zag. En gelooft u mij, ik heb heel wat fraaie zonsondergangen (en -opgangen) meegemaakt overal ter wereld.
De bewolking tegenover de zon krijgt een onwaarschijnlijk intense kleur blauw, de horizon in het westen kleurt koper, oranje; De rolwok aan de zuidpunt die aan het uitregenen is, kleurt van blauw naar goud en rookkleur, naarmate de zon dieper daalt. Het is zo mooi, dat het ontroerend is. Om te janken zo mooi, dat werk.
Als ik bijna bij de zuidkant ben, liggen er strategisch geplaatste lavablokken, waar ik een zacht evan uitzoek om de echte ondergang en de kleurenpracht tot mij te nemen in volle omvang.
Denk: gone with te wind, maar zonder brand.
Een oud lied komt bovendrijven, van een zon die moe ter ruste ging in een purperen bed van licht. Dat purper komt als het blauw in de wolken verdwijnt en alleen de westhemel nog kleur heeft.
Een kleur die weggedrukt wordt door toenemende bewolking en met mij mee krimpt naar het noorden. Inmiddels is het donker, alleen de lichtjes van de bebouwing laen het strand nog enigszins zichtbaar zijn. Ik moet goed opletten om mijn huisje niet stilletjes voorbij te lopen.
Maar, hoe kun je boffen, net als ik aankom bij mijn terras, verdwijnt de laatste veeg rood, als de rest van een overvolle verfkwast, achter de noordpunt en is de duisternis totaal.
Het was een mooie dag.

(door die lege handen geen foto, en vandaag is de horizon bedekt met regenwolken.

Maandag 16 november 2026, reisdag 2

Het aankomen

De zon komt glansrijk op, vlak voor we landen. De man naast mij schrikt zeer als we wat lichte turbulentie hebben waarna ik geruststellend mijn hand op zijn onderarm leg. Als hij is bekomen van de schrik verontschuldigt hij zich, hij heeft nog niet zo vaak gevlogen en dit nooit meegemaakt.
Uit ons gesprek vermoed ik dat dit zijn derde vlucht is op zijn reis uit Mozambique, op weg naar een congres over Maritime spatial planning, waar hij expert in is. Hij vraagt mijn hulp bij het invullen van de gezondheidsverklaring. Als we gezamenlijk tot een ongeveer ingevulde kaart zijn gekomen, krijg ik woordloos die van zijn vrouwelijke collega aan de andere kant van het gangpad in de handen geduwd, samen met haar paspoort, en vul ik ook die in. Altijd goed een pen bij je te hebben.
De gezondheidsverklaring nemen ze serieus, blijkt. Als we weer slurfloos uitstappen op Nossi Be, waarop we een zachte landing maken over de branding heen, mogen we zo van de trap af, het betonnen veld over naar de aankomsthal. Het vliegveld van Nossi Be heeft één strip, een minihelicopter en een militaire helicopter, beiden met een jas over hun voorkoepel. En een mevrouw die op ons voorhoofd meet of we geen koorts hebben. Als dat niet het geval is mogen we verder met onze ingevulde verklaring, daarna voor 35 euro een visum kopen, dat tonen aan de douane, die mij op fluistertoon om een tip vraagt. Maar ik heb geen kleingeld, dus volgende keer beter, besluit hij blijmoedig. Waarna zijn collega een loketje verderop een stempel zet en ik het eiland op mag, met alle bagage inclusief de vissenboeken. Buiten staat een vriendelijke jongeman met een bordje, Mrs Smith (sic) (2x). Ik moet hem teleurstellen, ik ben alleen, iets wat hij hoogst opmerkelijk vindt.
Op de slingerweg rond het eiland, in uitstekende staat, rijden we van de oostkant naar de westkant via de zuidpunt, de hoofdplaats Hells Village. Een bezig stadje, waar de gele tuctucs over straat zwermen, ik overdrijf niet. Overal winkels en bedrijvigheid, mensen in allerlei kleding van modern tot traditioneel, fruitbomen langs de kant van de weg. En we zijn net op tijd om het uitgaan van de basisschool mee te pikken, zodat er overal op straat kleine kinderen in wit/zwarte schooluniformpjes door een ouder dan wel grootouder bij de hand worden genomen.
En overal kerken. De Maranata, de Jehova getuigen, allerlei protestants en uiteraard een massa nonnen. Volgens mijn chauffeur hebben ze alle drie de grote religies in ruime mate, maar ook hun oorspronkelijke geloof is nog volop aanwezig. Daar zie ik uiteraard niets van, want die doen niet aan gebouwen.
Langs de kant van de weg de gebruikelijke tropische begroeïng, met af en toe een zeboe, de koe van dienst hier, ook geschikt als trek- en lastdier.
Er groeien vreemd verwrongen bomen, kunstmatig naar de aarde gebogen om hun vruchten te plukken, maar welke, vraag ik mij af.
De chauffeur kan gedachten lezen en vraagt of ik hier al eerder was. Nee. Een stop langs een plantage rare bomen en hij plukt wat gelige groepjes bladeren voor mij. Ylang Ylang, import uit de Filipijnen zegt, hij maar hier gekweekt bij de vleet voor hun essentiële oliën die een gewild product zijn in de parfumindustrie. Hier ook overal te koop.

Tegen vier uur verlaten we de geasfalteerde hoofdweg en rijden op onverharde weggetjes naar mijn onderkomen Le Zahir Plage. Zahir betekent zoveel als droom of verlangen, en dat wordt volgens de eigenaren hier vervuld. Ik krijg instructie over de kamer en de uren van het restaurant; Een tuctuc met daarin Anton, brengt mij met het grootste deel van mijn duikspullen naar Blue Wave Diving, waar ze mij al vrolijk verwachten. Marco is overduidelijk Italiaans, en dat zijn zijn collega’s ook. Wat de italianen hier en masse naar dit eiland brengt, begon 30 jaar geleden met de eerste duikschool die door een italiaan gestart werd en opgevolgd werd tot het niveau dat duiken hier iets Italiaans is.
Goed voor mijn talen, hoewel iedereen uiteraard ook Frans spreekt en voor mij Engels. Andiamo. Morgen dan, vandaag wordt er alleen kennis genaakt.

Ik val nog net niet in slaap in afwachting van mijn vijf gangen menu waar ik er twee van wil maar ik mij laat overhalen tot drie, ik heb immers betaald voor alles zegt de ober.
Dus de rigatone, driekwart verorberd, de garnalen in vanille saus (daarover later meer) en de nougatine van pistacio, het kan er net nog in.

Ik neem een laatste kop thee mee naar mijn hut en probeer orde te scheppen in de chaos, wat moet waar, wat wat morgen mee naar het duikcentrum. Waar laat ik mijn waardevolle spullen, ik heb na al die jaren nog steeds niet begrepen hoe die safes werken. Af en toe is er ee korte black out en wordt het aardedonker.

Als ik echt niet meer verder kan, na ruim 36 uur op weg zonder slaap, positioneer ik de fan zo dat hij mij koel houdt zonder mijn klamboe open te waaien, je wil hier niet tegen een dengue-mug aanlopen.
Aan schrijven kom ik echt niet meer toe, en de hoopvolle start van Nederland Duitsland (of omgekeerd), laat mij vol vertrouwen inslapen…

Nieuwsgierig in Nossy Be

Zondag 15 november 2026, reisdag 1
Het reizen

Vakantie is altijd fijn, maar na een druk jaar is het dit keer meer dan welkom.
Door allerlei gedoe ging mijn oorspronkelijke plan niet door. Wat achteraf maar goed bleek ook. Oman werd gedwarsboomd door een president aan de andere kant van de Atlantic. En El Nino heeft nogal invloed op de Stille Oceaan, waar mijn tweede optie zich bevindt.
Dus iets dichter bij huis, geologisch gezien. Wat niet automatisch inhoudt dat de reistijd ook erg veel korter is. Er is altijd wel ergens een gat van vijf uur op een vliegveld waar je er net niks mee kunt.

De geneugten van het reizen.
Als bonus nu wel een land waar ik nooit eerder was. Dus Madagaskar, en meer in het bijzonder Nossy Be: ik kom er aan!

Wel jammer dat uitgerekend dit weekend de trein tussen Den Helder en Alkmaar niet rijdt…
Wel heel fijn dat ik een heel bovenste beste buurman heb, die mij naar Alkmaar brengt. Waar een jongeman uit een groepje mijn koffer in de trein tilt, om vervolgens te vragen of ik ga emigreren, want hij is wel zwaar. Dat valt gelukkig mee, hij is 3 kg onder de max. Daartegenover is mijn flightbag echt over gewicht. Doordat ik zo vroeg ben is er alle tijd voor een rustige verhuizing van het een naar het ander. Daarbij sneuvelt uiteraard een deel van de zorgvuldige planning, zoals een T-shirt voor in het land van aankomst, en het risico mijn vissenboeken kwijt te raken als mijn koffer ook verdwijnt. Vissenboeken kun je nieuwe kopen uiteraard, net als de rest van de inhoud, maar de aantekeningen daarin van vorige duikreizen niet. Maar het is wel gelijk 2 kg verhuisd.
Er komt een dag ergens in de voorzienbare toekomst, dat ik het helemaal onder de knie heb. Alles in de juiste koffer en op het juiste gewicht.
Bij de incheckbalie waar dat gewicht wordt vastgesteld, staan een man naast mij die ook de vlucht naar Rome pakt, die aansluit op een vlucht naar Addis Abeba; Vandaar ligt heel Afrika open. Maar deze man wil naar zijn tweede huis op Nossi be (het wordt op verschillende manieren geschreven, ik doe daar vrolijk aan mee hier). What are the odds?
Wat hem tot de keuze voor dit kleine eiland heeft gebracht is een vraag die wat later deze week vermoedelijk antwoord krijgt, Nossi Be is 20 km breed en 26 kn lang.

Overstappen is het grote risico bij alle vluchten, het moment waar er van alles fout kan gaan.

Dit keer mis ik mijn paspoort met boarding cards, als ik mij na een sanitaire stop en de aanschaf van een sandwich en drinkyoghurt op een bankje nestel op het vliegveld in Rome. Waar? Waar? Eerst altijd de hele tas leeg, anders vind je hem na een hopeloze zoektocht alsnog onderin ergens.
Niet in het winkeltje, ook niet weggeschoten onder de stellingen. Ook niet op het toilet waar hij mogelijk uit mijn broekzak is gerold. Daar was hij inderdaad, maar een slimme medereiziger heeft hem naar de incheckbalie gebracht, wat mijn derde sotp is op de zoektocht.
Ramp afgewend.
Het eerste vliegtuig is klein en redelijk vol en heeft niet meer te bieden dan de instructiekaart. Omdat ik bij de nooduitgang zit, mag de handbagage niet onder de stoel voor mij, mar verblijft die een aantal bakken verderop boven mijn hoofd. Twee uur niets, buiten het zakje chips en het kopje thee. De jongemannen naast mij slapen in met hun telefoon in de hand, de een met zijn zeer trendy zonebril charmant in de haren gestoken.

De tweede vlucht duurt lang genoeg voor een maaltijd en twee films,waaronder een heel goede, juror # 2, en een onverwacht leuke komische b-film, the breadwinner, De rest van het aanbod is de hallmark kerst of superman in soorten en maten.
Addis Abbeba is zoals ik het mij meen te herinneren. Er zijn veel olifanten in Afrika, maar niet genoeg slurven voor alle vliegtuigen, zodat het debarkeren lang duurt, omdat er ook niet zo heel veel cobussen (zo heten ze, cobus) zijn om de passagiers in te vervoeren. Datzelfde euvel vertraagt de derde vlucht, maar dan is het al de volgende dag, dus die komt in het volgende stukje.

De Rode Lijn voorbij

Geachte premier Jetten, beste Rob,

We hebben je gemist vandaag. Je hebt wat gemist vandaag. Dus ik geef je hier mijn verslagje. Niet de cijfers en de quotes uit de officiële media, niet de foto’s vanaf het plateau naast het podium op het Museumplein in Amsterdam. Die prachtige beelden van de drones.
Mijn persoonlijke impressie van deze dag. Waarop meer dan 200.000 weer de straat op gingen om hun frustratie lucht te geven.

Het begon zoals altijd al in de trein, de stations werden steeds roder, onderweg kom je verwante geesten tegen. Je kent elkaar niet, maar je gaat met een gemeenschappelijk uitgangspunt naar een manifestatie, en dat bindt. Dat opent gesprekken en geeft mooie ontmoetingen.
Op het Centraal Station was rood al de overwegende kleur, en de sfeer een van opgewekte energie. Het was ontroerend, althans, het ontroerde mij. We waren er toch maar weer, allemaal, op deze zeer frisse dag, van heinde en verre. Om gebruik te maken van ons grondwettelijk recht. Om onze democratische plicht te vervullen, die niet stopt in het stemhokje.

Ik was vroeg, vanwege deelname aan het koor, waar ik net op tijd was om de korte repetitie bij te wonen. Stel je eens voor, een koor van zo’n 1200 stemmen, die onafhankelijk van elkaar een lied vierstemmig instudeerden. De muziek van een Nederlander, Ep Wesseling, die ons ook dirigeerde. De tekst van Zeina Azzam, De woorden die van een kind dat haar moeder vraagt haar naam en die van haar broertjes en zusjes met een zwarte viltstift op hun benen te zetten, zodat ze, als hun huis boven hun hoofd zal instorten door een bombardement, de wereld zal weten dat ze bij elkaar hoorden en geen plek meer hadden om naar te vluchten.

Zoals er nu zoveel kinderen in Gaza geen plek hebben om te vluchten, ook niet naar een veilig land als het onze, voor een zeer noodzakelijke medische behandeling, Ik bespaar je de rest van de problemen, je weet net als wij wat er allemaal mis is, het is geen gebrek aan kennis dat ons beleid bepaalt.

Daarna korte en bondige speeches, een enkel lied, een oproep van Jaap Hamburger (wat een mens is dat!), een roep om boycot, wat luidkeels door de aanwezigen om mij heen werd ondersteund.
En dan begint het lange schuifelen tot je eindelijk echt in de optocht wordt opgenomen. Het geduld om mij heen, de vriendelijkheid, het rekening houden met elkaar. Ik trof een bekende, op zich al een wondertje in die massa mensen. De groep waar ik mij bij had opgegeven heb ik, vanwege dat koor waarin ik mee zong, nooit gevonden. Maar ik sprak onderweg genoeg mensen, langer en korter. Met allemaal hun eigen verhaal, hun eigen reden waarom ze daar liepen. Omdat ze bijvoorbeeld hun jeugd elders hadden doorgebracht, elders hadden gewerkt, een ruime blik op de wereld hadden. Of omdat ze ooit zelf ternauwernood ontkomen waren aan oorlogsgeweld, of net op tijd uit Gaza hadden weten weg te komen, of hier al decennia als Palestijn wonen en werken. Ze kwamen in alles wat maar rood genoeg was. Jong, jonger, de allerjongsten in draagzakken, wandelwagentjes. Oud en ouder, met rollators, met krukken en stokken, en zelfs een felrode Canta reed er mee. Vastberaden, dat waren ze, de mensen die alleen of met vrienden hier waren. De mensen die met een van de vele organisaties waren gekomen.

Vlaggen, spreekkoren, drumbands, steltlopers. Je weet het, je was er bij vorig jaar. Dat konden velen zich nog herinneren getuige de bordjes. Ik bespaar je de teksten, je zult ze wel te horen krijgen van parijgenoten die meeliepen.

De spreekkoren, die van voor naar achter golfden en elkaar als altijd concurrentie aandoen. Het leukste spreekkoor? Dat meisje van drie op haar vaders schouders, dat Lief Zijn! riep, en wij, om haar heen die dat allemaal herhaalden. Ze kreeg er steeds meer zin in, en riep zo hard ze kon. Het paste wonderwel naast de chant van de buren. “Free, free Palestine! Lief zijn! Free, free! Palestine! Lief zijn!”

Vertederende momenten in het zonnetje, deze koude middag. In schril contrast met die twee vrouwen en dat bordje. “De rode lijn is 70.000 levens te laat.” Een jonge vrouw met een in witte doeken gewikkeld kind. Niet in het echt natuurlijk, hier gebeurt zoiets niet, hier worden kinderen niet aan gort geschoten. Hier hoeven vaders hun kinderen niet onder het puin vandaan te graven, om ze te kunnen begraven. Het is ver van ons bed.
Maar lang niet voor iedereen die daar liep of vanuit ramen en vanaf balkons steun betuigden, met vlaggen zwaaiden, op pannen rammelde of iets rood aan de gevels hadden gehangen. De route liep langs sjieke huizenblokken, en minder welvarende stukken waar nog wat moet gebeuren. De mensen om mij heen kwamen uit heel Nederland, Palestina, Iran, Israël, Azië, Zuid-Amerika. Dik, dun, lang, kort, blank. Bruin, blond, bruin, paars of blauw haar. Ze deelden, ondanks alle verschillen één wens: het moet stoppen. Nu!

Er viel, bijna, geen onvertogen woord. Zelfs toen het spannend werd, met een Israëlische vlag langs de route, of ergens op de stoep met steun aan een terroristische organisatie, bleef het vreedzaam, bleef het bij boegeroep. Geen vuurwerk, geen stenen, geen geweld. Vrijheid van meningsuiting op zijn best, Nederland op zijn breedst. Vier arrestaties op een zondag met een demonstratie, de agenten van dienst liepen er ontspannen bij. Ik bedankte hen, zij bedankten mij. De hulpdiensten kregen vrij baan, die ambulance, die brandweerauto werd geen strobreed in de weg gelegd.

Het was hartverwarmend, het was hartverscheurend. Want ondanks die vele honderdduizenden inmiddels die een dag op pad gingen voor deze demonstraties. Ondanks de velen die in het hele land, wekelijks, maandelijks, soms dagelijks protesteren in enige vorm. Ondanks de oproepen van allerlei prominenten. Ondanks de dringende vragen van artsen, hulpverleners, journalisten, politici, NGO’s, gebeurt er niets.

Ja, ik weet het: achter de schermen, stille diplomatie, en meer van dat fraais. Doekjes voor het bloeden, die zelfs niet in de buurut komen van wat nodig is om dat eindeloze lijden te stoppen.
We laten ons uit Ramallah schoppen en roepen foei. Dat is niet genoeg.

Ik geloof dat je oprecht meent wat je zei vorig jaar. Ik geloof dat je echt dacht dat je het verschil kon maken, dat het anders kan, beter moet. Ik geloof echt dat het niet alleen aan jou ligt.
Maar dit is wel je kans om je te laten zien, je niet te verschuilen achter de rest van Europa, de rest van de partijen, je onwillige collega’s. Iets minder te kijken naar het economisch gewin, en iets meer naar menselijkheid, fatsoen. Je iets meer aan te trekken van gemaakte afspraken, onze eigen rechtsorde, en het internationaal recht. Je kans te grijpen nu het nog net niet te laat is, om te zeggen: Genoeg, kaf, ghalas!

Het moet stoppen, wij moeten stoppen met economische en militaire uitwisselingen.
We moeten onze tanden laten zien.

Niet alleen omdat we, als Nederland, als Europa, er gekleurd op staan in de toekomstige geschiedenisboekjes, als degenen die niets deden toen een volk verdreven en vermoord werd, niet voor het eerst en, naar ik vrees, ook niet voor het laatst.
Niet alleen omdat pogingen een volk te vernietigen zelden leiden tot vrede of een betere wereldeen. Ze brengen hun eigen kinderen voort, haat en verdeeldheid, armoede en ellende. Onvrijheid.

Maar om de woorden van dat meisje van drie, dat hier hopelijk een vredige toekomst tegemoet kan zien. Een toekomst die je alle meisjes van drie gunt: “Lief zijn!”

Het is aan jou en je kabinet. Doe het, Rob, voor je helemaal niet meer slaapt. Want ik ben er van overtuigd dat het je niet onberoerd laat, je niet onberoerd kan laten. Omdat je een mens bent.

Oorlogskoorts?

Een schier eindeloze lijst organisaties vanuit ogenschijnlijk alle hoeken uit de Nederlandse samenleving roept op tot een einde aan de ‘oorlogskoorts’, zodat wij, Nederlanders, ons niet verder mee laten slepen in de internationale escalatie en werken aan een onafhankelijke vredespolitiek.

Een loflijk streven, wie is er nu niet tegen oorlog, wie wil er nu geen vrede?

Want het is lastig wakker worden, met elke morgen die oorlogsberichten vanuit Europees grondgebied. 

Men roept om diplomatie, maar wie nu nog heil ziet in weer een reisje van de nieuwbakken ‘diplomaten’ met allen een forse aandelenportefeuille, heeft niet goed opgelet.

Alle voorstellen tot nu toe, sommige zelfs zonder overleg met Oekraine, leiden er toe dat Oekraine inlevert: land, grondstoffen, onafhankelijkheid, veiligheid.

Dames en heren, dat is geen vrede. Dat is bezetting, annexatie, uitbuiting. Er wordt niet alleen grondgebied of grondstof geeist, door de agressor Rusland of de ‘vredesduif’ de VS. In de gebieden die het betreft, met name Donetsk en Luhansk, wonen mensen. Mensen die net als hun landgenoten in meerderheid besloten tot onafhankelijkheid, daarvoor hun nucleaire wapens inleverden met een belofte van vrede, om vervolgens verraden en verkocht te worden. 

De bevolking van Bucha, de krijgsgevangenen van de Azov staalfabriek kunnen, als ze geluk hadden, meepraten over hoe die vrede er volgens de agressor Rusland uitziet. Datzelfde geldt voor de bevolking van de nu al twaalf jaar bezette Krim.

Vrede zonder vrijheid is geen vrede, maar bezetting. En vrede zonder gerechtigheid is een holle frase.

Denken dat wij als Nederland, nota bene een van de grondleggers van een Verenigd Europa na de Tweede wereldoorlog, ons af kunnen sluiten van wat er in Europa gebeurt, is op zijn minst naïef. Een einde aan de oorlog in Oekraïne door opgave van land en bevolking, zal de oorlog des te makkelijker over laten springen naar het volgende malse stukje Europa. De Baltische Staten vrezen voor hun toekomst. Maar eigenlijk is het gewoon egoïstisch, visieloos en kwaadaardig. En wie weet, ingegeven door juist die Russische agressor, het zal toch niet?

Die witte duif op al die vlaggen, bordjes en posters: lief, maar hij maakt geen schijn van kans tegen de wolken Shaheds die nu al wekenlang dagelijks hun aanvallen uitvoeren.

Zeker, het is lastig wakker worden, met elke morgen die oorlogsberichten vanuit Europees grondgebied. Maar het is nog veel lastiger wakker worden in een land dat nu al voor het vijfde jaar worstelt met de gevolgen van een illegale, ongefundeerde agressieoorlog.

Oekraïne en zijn bevolking verdient onze onverkorte steun, verdient een volledige blokkade van alle goederen die gebruikt worden in de wapens die Rusland inzet en van alle goederenstromen die de oorlogseconomie in Rusland overeind houden.

Wanneer dat ertoe leidt dat Rusland zich terug moet trekken om strategische, tactische en economische redenen, dan gaan we daarna weer met elkaar zitten om te bespreken hoe we een herhaling voorkomen. En hoe we tot echte vrede komen.

www.lindarosesmit.nl

lindarosesmit@proton.me

06 83530566

EGA Volt 26 Bratislava, 17 juni

De laatste dag

Het belooft vandaag rond de dertig graden te worden, dus mijn plan het kasteel van Bratislava (dus niet dat van gisteren) van binnen te bekijken komt goed uit. Gisteravond nog wel gegeten, maar het vega-restaurant waar ik ik mijn zinnen op had gezet was al om zes uur dicht. Je hebt hier prachtige binnenplaatsen waar het goed toeven is, maar nu dus even niet.

Inmiddels weet ik blindelings de weg naar het kasteel, waar ik twee keer eerder was, maar alleen rondom. Nu koop ik een kaartje. Vanwege mijn zeer hoge leeftijd krijg ik de basis gratis, en de expositie met korting. Gewone oudjes van 65+ krijgen alleen korting, maar de hoogbejaarden 70+ moet ontzien worden. Dan is het mooi dat ik morgen 71 word, ik kan voor een habbekrats naar binnen.

In de diepste laag, de fundaties van het kasteel de oudste resten en bijbehorende expositie, de Kelten. Daarna volgt de rest. Op de hoogste verdieping de expo waar ik echt voor kwam, over een belangrijke architect met een onuitsprekelijk naam. Alleen al zijn schetsen zijn prachtig. De museumshop heeft veel boeken, maar helaas voornamelijk in het Slovaaks. Zelfs het handige gidsje over het kasteel zelf. 

Volgens planning, na ook de tuin te hebben bezocht waar de lindenbloesems op uitbreken staan, terug naar het hotel, de bagage ophalen, de laatste tram, de trolleybus, nu zonder moeite een kaartje bemachtigd voor een trein, die op tijd vertrekt. Zelfs nog tijd voor een ijsje in het zonnetje.

Na een flink uur ben ik in Wenen, met tijd genoeg voor een maaltijd. Gelijk stromen er telefoontjes en mailtjes binnen die actie behoeven.

In de rein tref ik fietsers die de limes reden van Koblenz tot Boedapest. In de gang veel jongelui, met bakjes salade, broodjes, praatjes. De treinvoerder vroeg stilte vanaf 21.00 uur, maar dat zal voorlopig niet gebeuren, eerst is er grenscontrole. De trein is ook nog lang niet vol.

Mij benieuwen of ik deze rit wel slaap.

EGA Volt 2026, Bratislava 16 juni

De stad uit!

Om niet weer een dag rondjes te lopen door het centrum zoek ik bus 29, die mij naar Devin en het bijbehorende kasteel zal brengen. Het is nog rustig, ook in de bus. Twee Canadezen zijn bezig met een maandje Centraal-Europa; Polen, Tsjechië en Oostenrijk zijn al afgetikt, Hongarije zal volgen, en dan een nachtje Amsterdam bij vrienden om het af te ronden.

Als we bij het kasteel aankomen lopen we nog een tijdje samen op, maar uiteindelijk verliezen we elkaar uit het oog. Op mijn dooie akkertje struin ik het hele kasteel af. Wat er van over is dan. Ooit begonnen Kelten hier zich te ontwikkelen en te vestigen, gevolgd door Romeinen, Slaven en dan de verschillende vechtende vorsten, met af en toe een Turkse aanval. Waar we o.a Mozarts Turkse mars en de Franse croissants aan te danken hebben.Tijdens de Sovjetperiode lag het ijzeren gordijn hier letterlijk pal achter het kasteel, een vluchtpoging was levensgevaarlijk, de grenswachten waren bloedfanatiek. Honderden moesten hun poging tot vrijheid met de dood bekopen.

Aan de voet van het kasteel hebben zij hun monument, daar waar ook het hek stond. Nu is er een fietspad dat kilometers doorgaat en de oevers van de rivier volgt. 

Overal aan die oever waar maar ruimte is staan tenten waar vissende mannen zwijgend wachten op forel. Aan de gewassen t-shirts en grote watercontainers te zien zitten ze hier dagenlang. Achter hen brullen de kikkers. Uit de bomen vallen de rode en witte moerbeien. Mooi rijp, maar helaas te hoog. Ik heb een betrouwbaar uitziend gevallen exemplaar geproefd, heerlijk zoet. Na het kasteel het dorp in blijkt zinloos, zelfs de kerk is dicht. De bus echter is stampvol. Na een klein halfuur ben ik weer in Bratislava, waar het drukker lijkt dan gisteren. Ik zoek een vervanging van mijn achtergelaten zonnebril, en kom daardoor wat buiten de paar kruisende wegen van de historische stad. Daar zijn de gewone winkels, shoppingmalls en de voordeligere hostels. Zelfs nog grote winkels vol stoffen en galanterieën, die bij ons verdwijnen, en mij herinneren aan mijn moeder, die veel goed en zelf maakte. Omdat ik inmiddels weer gevloerd ben maar nog geen honger genoeg heb, besluit ik terug te gaan naar mijn hotel, daar de boel op te laden inclusief mijzelf, de blogjes bij te werken en als mijn maag gaat knorren een plek te zoeken om wat te eten.

U hoort er nog van.

EGA Volt 2026, Bratislava, 14 juni

Tweede congresdag

Omdat ik even was vergeten dat mijn wekker op zondag vrij heeft, wordt ik tegen achten wakker, na eindelijk een boerennacht. Bij het ontbijt voegen zich de Deen en de Noor bij me. Het gesprek is zo geanimeerd dat we het eerste half uur van de meeting missen, maar uiteindelijk gaat het ook om de ontmoetingen deze dagen. De ochtend zijn er weer deelsessies, de lunch op een trap in het zonnetje met Wolfram uit Darmstadt die zich inzet voor Oekraine. Die middag zijn ook de resultaten van de verkiezingen. De nieuwe co-presidenten zijn toevallig de kandidaten van mijn voorkeur. Marieke Koekoek zal zich als algemeen bestuurslid blijven inzetten voor Volt.

Er komt de gebruikelijke eindchaos van zingen voor jarigen, groepsfoto’s, knuffels en afscheid, er is een ’s nachts gebakken taart voor de verjaardag van Schengen, ik feliciteer sommigen, bedank anderen.

De Slovenen van de pubquiz vragen me met hen te eten, ze blijken de support-groep van de nieuwe mannelijke co-president, Sven Franck.

Op dezelfde plek als gisteravond worden tafels gevuld met potten bier en nachos, voegen zich steeds nieuwe Volters en eindigt het ermee dat we rond negen uur ieder ons weegs gaan. Met verschillende trams, soms zelfs de verkeerde. Sommigen gaan naar huis, andere reizen om via een derde land of voegen zich bij de afterparty. En ik neem de trein naar mijn hotel.

In het congrescentrum wordt inmiddels de hal gedweild, en getuigen alleen de grote schermen nog van het Voltcongres.

Waar zullen we elkaar volgend jaar ontmoeten?

EGA Volt 26, Bratislava, 15 juni

Treintje.

Omdat ik vandaag vrij ben, neem ik een omweggetje naar mijn tramhalte. Zo kom ik er achter dat het grote gebouw tegenover mijn hotelkamer een stadion is waar Slav Bratislava thuis is. En dat de diesel hier, mogelijk in afwachting van cease fire nummer 39, 1.62 is.

En dat grote gebouw tegenover mijn halte is een militair complex met NATO banden. 

De oude stad van Bratislava is niet zo groot, en steden hebben ook nog eens de neiging te krimpen als je ze leert kennen. Ik besluit mijn net dus wat wijder te gooien. De ochtend slenter ik op laag tempo door een heel rustige stad en neem de tijd foto’s te maken. Ik vind een prachtig binnenplaatsje met moderne fontein en zit even te niksen. Een man komt met zijn bezem de boel bij elkaar vegen.

De middag neem ik een toeristentreintje, ja, ja, ik weet het. Maar die komen op plekken die ik niet kan belopen op mijn oude voetjes. En ze vertellen er ook nog wat bij, om Erik Dijkstra te parafraseren.. Ik neem de combi, dan moet ik Bratislava wel zo’n beetje rond hebben. De tweede route heb ik het hele treintje voor me zelf, en de bestuurder vraagt of hij even mag tanken? Ik heb alle tijd, ga je gang. We zijn inmiddels al dikke vrienden. Bratislava is een stad van paleizen, pleinen en fonteinen en veel groen. Als ik uitgetreind ben, en de Ufobrug met de lift heb beklommen, om daarna weer naar beneden te kijken, ga ik weer aan de wandel. Eerst nog even een thee bij Habibi, en dan de de brug over om nog even te genieten van de Donau. Daarna het Aupark in. Eerst een kwartiertje bij het skatepark genieten van de halsbrekende toeren die er worden uitgehaald op kleine stepjes, fietsjes en skateboards. De kleintjes nog met helmen, de groteren zonder enige bescherming. Dat treintje heeft me geleerd dat lindebloesem hier in hoog aanzien staat. Vroeger bouwde men soms om een grote boom wel stellages zodat de notabelen de bloesems konden bewonderen. In het Aupark staan er zo veel, naast de andere mooie bomen, dat het hele park naar honing ruikt. Voeg daarbij de mooie ruime grasvelden, de schone paden en de zingende vogels overal, en je komt helemaal tot rust. In een honingwinkel aan de rand van het park en sla ik wat cadeautjes in. Dan weer over de Ufobrug terug naar het centrum. Er moet nog gegeten en thee is welkom. Maar bij een “Hé Volter!” beland ik bij twee heren aan een tafeltje met een potje thee. Een van hen trof ik tijdens een lunchbreak, de ander is nieuw. Er schuin tegenover zitten wat bekende Volters die ons al zagen en riepen, maar uiteindelijk maar naar ons toekomen, in gesprek gewikkeld als we snel zijn.

We waren allemaal al bang dat er geen Volters meer in de stad waren, maar gelukkig!

De heren hebben al gegeten dus tegen negen uur, als ons terras sluit, splitsen we weer en nu voorlopig voor het laatst , zij reizen morgen terug naar NL. Ik zoek een vegahapje, wat zeker in het toeristische centrum niet eenvoudig is. Dit is het land van de hachee, de schnitzel, de grote lappen vlees. Uiteindelijk wordt het iets met schapenkaas, en laat de bacon maar zitten. 

Weer een lange, vermoeiende, maar interessante dag.