Drie stille dagen deze Eid, oplettend lezertje. Iedereen zit bij familie, de winkels zijn dicht en het weer is vandaag druilerig. Te druilerig om naar het concertje ergens in de open lucht te gaan dat ik half op het programma had staan. Een bedrieglijke kalmte?

Ik krijg regelmatig mails met allerlei waarschuwingen, van veiligheidsjongens dicht bij de Amerikaanse ambassade. Op straat zie ik niets, ik ben zelfs nog nooit boos aangekeken door wie ook maar. Op het net dan weer het bericht dat er gisteravond en vandaag aanvallen op alcoholverkopers zijn geweest, waarbij politie gewond raakte. Niet de eerste keer. Dit keer in een arme buitenwijk van Tunis, maar ook wel in Sidi Bouzid in het verleden. De aanvallers, daar is iedereen het over het: Salafisten. Een woordvoerder repte over een Moskee in de wijk die gebruikt werd als wapenopslagplaats, met molotovcocktails en messen. Hoe dat zo kan blijven als dit bekend is, geen idee.

Mijn hospita gaat er een paar dagen op uit, oplettend lezertje. Ze heeft zware maanden achter de rug en wil even een frisse neus halen in het familiehuis aan de kust verderop. De zorg voor de hoogbejaarde moeder wordt even gedeeld met iemand anders en zij heeft een paar dagen da handen vrij.

 Of ik voor de schildpadden kon zorgen? Natuurlijk, dat doe ik graag. Dus werd er een krop sla gebracht, als voer voor de drie grote, en een klein bakje met de twee jonkies. Die heb ik inmiddels laten verhuizen naar een grotere bak, zodat ze rond kunnen rennen en klimmen, want dat doen schildpadden graag. U verwachtte dat miscchien niet, maar ik heb ooit eerder een pasgeboren schildpad in mijn bezit gehad. Die groeide overigens als kool en bleek dan ook een paar maanden later van het type reuzenschildpad te zijn, zoals die op de Galapagos eilanden ook wel rondsjouwen; tegenwoordig verblijft hij in Artis. Deze twee gevulde koekjes blijven echter nog aardig aan de maat, en dus vreselijk schattig. Vanmiddag ga ik ze uitlaten.

Het was nog vroeg toen ik vanmorgen het tuinhek achter me dicht deed, oplettend lezertje. De laatste krekel zong in de haag, de eerste haan meldde zich in een buurtuin. De straten verlaten als te verwachten op een feest- en zaterdag. De ochtend was fris en aangenaam. Die stille straten hebben als nadeel dat er ook geen of nauwelijks taxis rijden. Dus maar even een berichtje naar de organisator dat ik geen taxi kon vinden en mogelijk de hele weg zou moeten lopen en dus te laat zou zijn op het afgesproken punt. Ik kreeg vrijwel per kerende post een berichtje terug: “Het is volgende week, vandaag is het Eid!” Tja, dat laatste wist ik, maar dat eerste had ik even gemist, zo graag wilde ik kennelijk op avontuur. In gezwinde pas maar weer terug naar huis, tuinhek weer door. De krekel was inmiddels uitgezongen, en de haan vond het ook mooi geweest. Vroeg zijn is mooi, maar een hele week te vroeg…

Eid Mubarak, oplettend lezertje, het is nu echt zo ver. Doodse stilte in de wijk vanmorgen. Niet het gebruikelijke verkeer van mensen op weg naar het werk. Bij een rondje om in de wijk: lege straten. Familiebezoek overal. De buren hebben al wat stukjes vlees op de BBQ voor de lunch. De moskee ligt er verlaten bij, de deuren gesloten. Bij de Duitse ambassade nog maar twee auto’s met bewakers (leger). De rest is lekker thuis deze feestdag. Om de hoek wordt op een oprit een schaap uit zijn jas geholpen door een man of vijf. Een bof dat ik dat zie, want de tuinen in deze buurt zijn afgesloten door hoge muren en de deuren naar de oprit meestal dicht. Het is een familiefeest bij uitstek. Een schaap is nog flink wat vlees, dus gezinnen doen vaak samen. Mijn juf Arabisch is naar Sousse afgereisd om daar te vieren met haar broer, met het schoonmaken en bereiden van het schaap er bij. Mijn hospita slacht niet meer, te weinig mee-eters. Zij koopt tegenwoordig een heel schaap kant en klaar, laat het in vieren delen, geeft de helft aan een arme familie en gebruikt de andere helft vandaag en de komende tijd. Een van haar broers slacht nog zelf, maar die zit nu in Parijs. De rest koopt kant en klaar geslacht.

Op het internet veel tweeps die twitteren over het slachten en grapjes maken over bloedige handen en grijnzende schapen.

Mijn hopsita kwam mij ook een brood brengen, omdat ze vergeten was me te vertellen dat de winkels dicht zouden zijn. Als ik even later mijn keukentje weer binnenkom, staat er een schaaltje schapenvlees en verse groente. In het vlees zijn duidelijk de rozenknoppen en kaneel gebruikt die we afgelopen week kochten in het kruidenwinkeltje verderop.

En dan zijn er nog mensen die me vragen wat ik hier doe….

Met wat huishoudelijk werk en wat skype gesprekken vloog de tijd vandaag, oplettend lezertje. Dus wat later de deur uit dan gepland voor de boodschappen. Immers: Eid komt er aan en ik wilde nog wat groente, fruit, water en yoghurt inslaan.  Eerst nog even de lege flessen dumpen en wat koekjes bij de patisserie om de hoek. Toen ik aan kwam lopen sloot mijn groenteman zojuist zijn winkel af. Zondagmorgen gaat hij weer open. Eid Said, Madame. Snel gestrompeld naar het tweede winkeltje, waar zojuist de ovegeblven bananendozen groente en fruit in een pick up werden geladen, ongetwijfeld bedoeld als gift aan minder fortuinnlijken in het kader van Eid, zoals gebruikelijk bij dit feest.

Dus geen heerlijke sappige peren bij het ontbijt of als lunch de komende dagen, geen fil-fil bij de rijst en al helemaal geen tomaten. Het kruideniertje op de heuvel heb ik maar helmaal niet meer geprobeerd. Gelukkig ga ik overmorgen een dag er op uit, zodat ik buiten de deur eet, dus we zullen het wel redden.

Eid Mubarak allemaal!

Denk niet dat hier, omdat er politieke onrust en onzekerheid heerst, het leven stilligt, oplettend lezertje. Dat gaat volle kracht door met van allerlei leuks en interessant voor de Tunesiër hier. Zoals altijd. Oktober is festival maand. In Carthago een hele serie concerten met musici uit alle hoekn van de werele. Ook Nederland droeg bij, en Trio Charenton trad gisteravond op in de tot evenementzaal omgebouwde kerk. Daar zit je dan in Tunesië, met je lerares Aravbisch, in een Franse kerk  als Hollandse te beluisteren nar Nederlanders die Duitse, Tsjechische en Italiaanse muziek ten gehore brengen. Op een plek die bol staat van de geschiedenis, waar Phoeniciers, Romeinen, Byzantijen en alles daarna langskwam. Het was een mooi concert met een gemengd publiek. Veel meer jongeren dan je bij ons ziet bij dergelijke concerten. De kleding was divers en losjes, van spijkerbroek tot avondjurk. Vooraf nog even thee gedronken bij het kleine tentje op de binnenplaats. Stoelen waren er niet meer, die stonden allemaal binnen te wachten op het publiek. Een mooie avond na een lange dag. Eens kijken wat er hier nog meer in de aanbieding is.

Vandaag mijn makkelijkste schoenen aangetrokken en uren gelopen. Druk op straat met de Eid in aantocht. Hier en daar ook mensen met kleine bossen hooi voor het schaap thuis.

In de Medina wat aankopen gedaan en op de terugweg een afslag gemist. Daardoor in de vis en vlees soek uitgekomen: vissen in soorten maten en kleuren, op het ijs hier en daar een rode peper of gele citroen voor het effect. Echte octopussen en reuzengarnalen. Ook al is het crisis en hebben mensen minder geld, gegeten moet er toch worden. Een karretje rijdt voorbij met koeienpoten en -staarten. Er staat ergens een bak met geitenkoppen. Hier weten de kinderen nog waar het vlees vandaan komt: van die schapen die nu te koop staan op de markt. Steeds als ik hier loop vraag ik me af hoe al deze mensen het redden. Er is zo veel aanbod, zo veel van het zelfde. Wie gaat dit allemaal afnemen? De straat voor de toeristen is nu helemaal rustig, weinig omzet in knuffelkamelen en minidrums. Nu het najaar is aangekomen ook overal verkopers van wierook in soorten. Twee, drie naast elkaar op straat, komfoortje erbij zodat je kunt ruiken of het je geur is, alles puur natuur. Op de terugweg weer geen taxi kunnen vinden. Het systeem is hier dermate chaotisch dat het niet uitmaakt hoe lang je staat te wachten, wie het eerst zijn hand op steekt heeft de schaarse lege taxi.

Terwijl we staan te wachten een wolkbreuk en de auto’s verdwijnen als sneeuw voor de zon en iedere voetganger staat ergens onder een boom of onder een paraplu. Ik sta onder mijn aankoop en besluit  het hele stuk dan maar terug te lopen. Laatste halfuur op karakter. De mannen die op straat paraplu’s verkopen hebben duidelijk omzet nu. En als bonus zie ik op de terugweg wat dat grote gebouw is met al dat scheermesdraad en die bewaking eromheen. De bewaakte radiostudio verderop herkende ik op de heenweg, maar de synagoge had ik de eerste keer gemist. De koepel gloeit in de ondergaande zon, hoog boven het prikkeldraad.

Ze zijn er weer, oplettend lezertje, de schapen in de stad. Eind van de week is het Eid. Al een paar weken zie je nu, onderweg en in de buitenwijken, de schapen opduiken. Mensen kopen zo’n beest en zorgen er een tijdje heel goed voor. Dus hier en daar grazen ze in de bermen. Hier en daar zie je in buitenwijken de stro en hooi balen. Volgen mijn lerares zul je straks, buiten het feit dat er schapen geslacht worden, ook stalletjes zien die voor een paar dinar de kop en en de vier poten voor je roosteren. Ik veheug me er al op. Zag ook een markt waar die schapen weden verhandeld, heel grote beesten, viel me op, groter dan die bij ons, en die staart nog naturulijk he.

Er zijn ook de gebruikelijke problemen door al die schapen. Vanuit Roemenie werden er geimporteerd, maar daar schijnen wat ziektes met opgemdoemd te zijn. Dus koop uw schaap bij Jaap, en niet bij Leen de Roemeen.

Het is, ik schreef het vorig jaar al, zoiets als kerst bij ons. Je viert het met familie, met alle frustraties van dien. Ondertussen is bij het grote winkelcentrum in La Marsa, waar veel expats wonen, ook de kerstversiering al een tijdje aanwezig.

Vorig jaar zat ik tijdens Eid in de woestijn, voor buitenlanders is het dan net zo spannend op straat als bij ons met alles dicht. Dat zal me dit jaar niet lukken vrees ik, maar zaterdag is er weer een tripje in het vooruitzicht. Eens kijken hoeveel schapen ik dan nog tegenkom.

Het gaat zo, oplettend lezertje, je wordt gebeld met de mededeling: “Er is hier iemand die gewerkt heeft voor mensenrechten in het verleden hier, kom langs om te praten.” Dan volgt een avond met bekenden en onbekenden en komt alles voorbij, onder het genot van een eenvoudige maaltijd. Ernstig en minder ernstig. Met vijf mensen aan tafel waren er 7 nationaliteiten vertegenwoordigd, spraken we Frans, Engels, Duits, af en toe wat Tunesisch Arabisch en maakte ik Nederlandse opmerkingen tegen de kat.

Jaren werkten ze hier, eind vorige eeuw, tot het niet meer ging, anonimiteit niet meer gewaarborgd werd en het werk onmogelijk. Daarna konden ze er ook niet meer in hier, maar hielden wel een Who is Who bij van Tunesiers in de politiek. Nu zijn ze terug, bekenden treffen en vrienden opzoeken. Velen die toen in de oppositie waren en dus te maken hadden met gebrek aan mensenrechten, zitten nu in of dicht bij de macht en zijn niet meer zo makkelijk te spreken. Ook aanwezig deze avond, maar niet bij ons gesprek: iemand die hoge ambtenaar was onder het oude regime, en nu nog steeds werkt natuurlijk, als ambtenaar. Van hem de andere kant van het verhaal.

Vergelijkingen worden getrokken tussen Tunesie en de buurlanden, met of zonder revolutie. De verwachting is dat het hier, vanwege de betere opleiding en meer westerse blik, beter zal gaan, maar zeker is niemand daar van. Geweld past niet bij het karakter van de Tunesiers, hier geen opgewonden standjes die ogenblikkelijk op de vuist gaan als er ruzie is. Door de gewone man dan, er is onder iedere dictatuur sprake van machtsmisbruik, dat was hier ook het geval en gaat nog wel even door zolang er geen grote schoonmaak is geweest.

Iedere keer dat een demonstratie hier uitloopt op schermutselingen of erger, zoals vorige week, is de verbazing groot. Ook gisteren gingen wat groepen met elkaar op de vuist, degenen aan de macht en degenen die vinden dat het niet snel genoeg gaat. Die worden nu voor een deel uitgemaakt voor de resten van het oude regime, voor anti-revolutionairen.

Men wil een sterke leider, sommigen zien maar een man die geschikt is om de klus in een zakenkabinet te klaren, te zorgen voor een goede wetgeving en het aanpakken van de meest acute problemen op economisch en ander gebied. Wie er nu zitten vindt men onvoldoende geschoold en ervaren. Het is een treurige conclusie en Tunesie is daarin zeker niet alleen.

De heersers die hier waren hadden allemaal een goede periode in het begin. Bourguiba werd afgezet en verbannen, maar heeft in elke stad en voorstad zijn eigen Avenue, meestal de belangrijkste straat van de stad. Zijn afbeelding is nog overal te vinden. Ben Ali is nu overal geschrapt, de gigantische corruptie van hem en zijn (schoon)familie zijn nog vers, de documentaires op tv van grenzeloze rijkdom en luxe, op kosten van het volk, worden nog uitgezonden en doen nog verbazen.

Laten we hopen dat het over vijf jaar nog zo is en men niet uit pure ellende terugverlangt naar die tijd, zoals sommigen nu al doen. Laten we hopen dat de rede overwint, de menserechten, de vrouwenrechten, gewaarborgd zijn. Laten we hopen dat het hier lukt een vrije en veilige samenleving op te bouwen.

Geen tijd te verliezen.

Vandaag het einde van het mandaat van de huidige regering, het wordt nu gevierd door de aanhangers als een verjaardag, maar de dag is nog jong.

De landen in het Midden-Oosten zijn dubbel en soms driedubbel getroffen. De wereldeconomie heeft zijn weerslag en leidde vaak direct of indirect tot de revoluties en opstanden die hier spelen. De wereldeconomie leidt tot afnemend of veranderend toerisme. De revolutie en het geweld en onzekerheid daarna zorgde ervoor dat veel toeristen een andere bestemming zoeken, een bestemming die niet regelmatig in het nieuws opduikt. Welicht niet veiliger, maar het voelt in ieder geval wel zo. Wie zijn reis naar Tunesie of andere Midden-Oosten landen afzegt uit veiligheidsoverwegingen en vervolgens in pakweg New York blijft, is waarschijnlijk niet veiliger dan hier. Maar het resulaat is voor hele gebieden desastreus. De stalletjes bij een van de grootste toeristen plekken hier staan voor een deel leeg, de rest is vaak dicht. Slechts een enkele is nog open, ruim voldoende voor de bussen die hier af en toe nog verschijnen, gevuld met toeristen van de witte schepen in de haven. Al die kleine krabbelaars die het al niet makkelijk hadden, hebben het nu nog moelijker. Want we mogen graag roepen dat we hun pogingen een vrije samenleving op te bouwen ondersteunen, op vakantie gaan naar zo’n land en de economie daarmee ondersteunen, dat is dan net weer te veel solidariteit.