Op weg naar het centrale plein me af laten zetten bij een van de poorten naar de Medina en door de straten en straatjes gezigzagd naar mijn bestemming, oplettend lezertje. Leuk om te doen. Ik weet zelden precies waar ik ben, maar inmiddels weet ik zo’n beetje hoe de medina in elkaar zit en kom ik altijd uit op een van de doorgaande straatjes. Daarvoor zijn twee strategieën: je gaat net zo lang rechtdoor tot je weet waar je bent, of go-with-the-flow, achter de massa aan.

Gisteren volgde ik een mix van beide. In een rustig straatje hoorde k ineens vanuit een zijstraat muziek komen, zag ik veel mensen: ha, een feestje! Erop af. Drie stappen de straat in merkte ik mijn vergissing. Er stonden in het winkeltje rechts geen pakken melk en frisdrank, maar twee dames in bikini met de heupen te wiegen. Jawel, u had het niet verwacht hier, geef maar toe. Ik ook niet. Dus schielijk weer het straatje uit, tot grote hilariteit van  twee jongemannen die naar die meiden hadden staan kijken. Ik zei het al eerder, Tunesië is een seculiere staat, met veel overeenkomsten met Europa. Zelfs zo’n straatje hebben ze hier, open en letterlijk bloot.

Vandaag, gisteren en morgen allerlei manifestaties en stakingen hier, oplettend lezertje. De journalisten zijn boos omdat tijdens de melding over de nieuwe verkiezingsdatum veel journalisten niet toegelaten werden en er ruimtes waren gereserveerd door de grootste partij. De vakbonden zijn ook kwaad, omdat ze zich niet serieus genomen voelen gezien alle ontwikkelingen hier. Men plant wat af en probeert elkaar niet in de wielen te rijden. Morgen dus  een grote optocht van La Kasbah naar het regeringsgebouw in Bardo. Vandaag links naar nieuwsberichten op het net die eindigden in een zwarte pagina met de mededeling dat men staakt voor de onafhankelijkheid van de pers. Werkelijk iedereen wordt bozer of voelt zich niet serieus genomen. De jeugd van de revolutie al helemaal niet. Zij zien nog geen elke verbetering.

Sprak met een jonge vrouw met een behoorlijke baan. Zij is afhankelijk van taxivervoer van en naar haar werk. Naar de nieuwe wijk waar zij werkt gaat slechts een bus, en er werken duizenden mensen. De taxi is goedkoop voor mij, maar voor een normale weknemer slaat hij een gat in het budget. Dichter bij je werk wonen is ondoenlijk, de huren zijn daar zo hoog dat ze een maandsalaris of meer in nemen. Met de bus kost een uur heen en een uur terug, in een overvolle stinkende en warme bus, waarvan je ook niet zeker weet of en wanneer hij komt, terwijl het een kwartiertje rijden is. De wegen zijn hier dus overvol met auto’s en taxi’s. Daar zou de regering wat aan hebben moeten doen, het afgelopen jaar, vindt deze jonge vrouw, dat en werkgelegenheid, maar ze doen niets, ze praten, ze proberen hun eigen agenda er door te drukken en ze doen niets voor de bevolking of de jongeren. En ze proberen ook nog de verkiezingen naar achteren te schuiven.

Ze is boos, en ze is de enige niet.

De vele manifestaties en de vele conferenties die hier nu spelen, over allerlei initiatieven rond mensenrechten, over fanatisme, over werknemersrechten, rond de roep om een democratisch front, geven goed weer hoe de gemiddelde Tunesier er over denkt. En dat is op het moment verre van positief.

De verklaring die onverwacht afgelopen zaterdag werd gegeven door de regering over de datum van de verkiezing, ging kennelijk nogal met problemen gepaard. Zo was bij bijna niemand bekend dat die verklaring er zou komen, en was er voor de pers weinig gelegenheid aanwezig te zijn. Wie niet op tijd binnen was, kwam er helemaal niet meer in, onder een of ander excuus. Voor een zo belangrijk moment niet de handigste handelwijze. De pers is dan ook niet blij en ik kreeg al zondag berichten binnen over aangezegde betogingen. Een vandaag, en nog een mars morgen van Place de Kasbah naar het Congres, nog een hele tippel. Ergens las ik hier dat de vrije media de beste garantie zijn dat het goed komt met deze revolutie, dat vrijheid van meningsuiting en een pers die de vinger op de zere plekken durft te leggen er voor zullen zorgen dat het volk geïnformeerd blijft en scherp op zijn bestuurders. Dat heeft de regering dan goed gehoord, maar toch heel anders uitgelegd dan bedoeld werd. Iedereen die ik spreek vindt dat de druk oploopt. Op straat merk je daar weinig tot niets van, maar voorzichtigheid blijft geboden. Voor je het weet is het 23 oktober.

Op de terugweg naar Tunis hoorde ik op de lokale radio steeds berichten die mij de indruk gaven dat er nogal wat loos was politiek. Veel sprekers, veel reacties, maar waar het precies over ging? Even mijn Engelse nieuwsstation erop na geslagen bij thuiskomst: de zittende regering, die nog tot 23 oktober mandaat heeft, heeft iedereen verrast met een mededeling zes dagen voor de door hen toegezegde datum van de negentiende. De presidentiële en andere verkiezingen zullen nu, zeggen ze, 23 juni 2013 gaan plaats vinden. Ik hoorde zelfs al 2014 voorbij komen, dus dan valt 2013 mee. Wel wat maanden later iedereen verwacht en gehoopt had. Ik ben benieuwd of het nu rustig blijft na de 23ste, want oer hun hun eigen status als min of meer demissionaire regering hoorde ik niets. Dus iedereen blijft hier alert, zeker na de mededeling van een geestelijk leider dat er onder de Salafisten wapens rondgaan en aanslagen zijn voorbereid. Verdeel en heers, chaos en angst? Wie het weet mag het zeggen, maar dat hier veel spelletjes worden gespeeld mag duidelijk zijn. Inmiddels heeft de oppositie in ieder geval dit gesnapt: zij hadden de meeste stemmen, maar waren in zoveel clubjes verdeeld dat ze geen twee stenen op elkaar kregen met die uitslag. Dat moet anders vinden ze, dus zijn ze inmiddels een verbinding met elkaar aan gegaan. Eens zien of dat werkt. Laten we het hopen in het belang van vrijheid, mensenrechten en een seculiere staat.

Werd ik toch zaterdag gebeld dat de politie mij hier wil spreken, oplettend lezertje. Vreesde al het ergste maar het valt mee. Men heeft iemand gearresteerd die verdacht wordt van de beroving 5 juli jl. Of ik langs wil komen om hem te identificeren, was de vraag. Dat wil ik natuurlijk graag doen. De beller kon mij niet vertellen of er ook iets gevonden was dat eigenlijk aan mij toebehoort, en ik denk eerlijk gezegd dat de kans dat het niet is doorverkocht klein is, na drie maanden. Maar goed, zeg niet dat er hier niets aan gedaan wordt. De molens malen langzaam, maar ze malen. Vandaag is een nationale feestdag (men viert het vertrek van de laatste Franse soldaat uit Bizert, begin van de onafhankleijkheid) en zijn de meesten thuis, maar morgen even bellen met de beller om een tijd voor het bezoek af te spreken. Wordt vervolgd?

U weet natuurlijk net als ik, oplettend lezertje, dat er heel wat gevochten is in Noord Afrika. De geallieerden vielen vanuit het zuiden Europa aan om de bevrijding voor te bereiden van die kant. Zelf had ik  El Alamein voor ogen, waar ik vorig jaar langsreed. Maar ook in Tunesië is gevochten, nadat Marokko en Algerije meevielen. In Marokko was weinig tegenstand, in Algerije telden de Vichy Fransen hun knopen en verschoten nog een keer van kleur. In Tunesië waren geen  As troepen bij de inval, maar en dag later kwamen ze er in allerlei alsnog. Van eind 42 tot midden 43 is er gevochten in Tunesië, met de nodige verliezen aan beide kanten. Er liggen hier dan ook overal oorlogsbegraafplaatsen. We zouden zelfs Rommels hoofdkwartier in het zuiden gaan bezoeken, wat vanwege de onzekere situatie uitgesteld is. Ik reed al een aantal van die plaatsen voorbij, die keurig worden aangegeven met blauwe bordjes: War Cemetery. Vanmiddag sloeg ik af toen ik weer zo’n bordje zag, en raakte op een hobbelige landweg. Heuvel op, heuvel af, bocht om en daar lagen ze. Met uitzicht op het stuwmeer dat er toen nog niet was. Bewaakt door de toren van de kerk die verdween toen het dorp onder water raakte. 243 Britse soldaten en 8 Indiërs, een beetje apart. Keurige heg eromheen, keurig aangeharkt grind. Struiken hier en daar en olijfbomen. Een centraal gedenkteken, zoals je die ook in Engelse dorpjes treft. Een kruis met een zwaard in gele kalksteen. De geluiden van een schaapskudde dichtbij de ondergaande zon die alles in een warme gouden gloed zet. Een vlucht hoppen en andere kleine vogels. Op de achtergrond het geluid van de snelweg. Verder rust. Ze liggen daar goed, al die jongens die bijna 70 jaar geleden ver van huis omkwamen. Zodat mensen als u en ik kunnen reizen waarheen ze maar willen. Het minste wat je kunt doen is eens langs gaan als je in de buurt bent.

Tabarka, de plaats waar ik ging duiken, is een stad van enige omvang oplettende lezertje, ik schreef het al eerder, met een in ontwikkeling zijnd toerisme. Het seizoen loopt op zijn eind, al zijn er nog steeds mensen vanuit Algerije en Tunesië die langskomen, met af en toe een Europeaan. Overal zijn restaurantjes waar je kunt eten. Na het duiken en voor het eten een blokje door het centrum. De meeste winkels al aan het sluiten, de supermarkt nog open en het winkeltje van van alles, met tassen, kleding, etenswaren en souvenirs, waar ik mijn ansichtkaarten kocht. Een barbier waar drie mannen zitten te wachten tot er een stoel vrij komt om geschoren te worden met echt schuim en een echt mes zoals in cowboy films. Een uitnodigend gebaar van de vele  restauranteigenaren, om hun terras te bezoeken. Uiteindelijk werd het tentje op de hoek. Er is geen kaart, je kunt vis laten roosteren op het houtskoolvuurtje, of een half kippetje laten komen. Of er is een bouillon die naar gelieve soep kan worden, of nog gevulder, met kikkererwten. Een half lepeltje van dit, een snuifje van dat, eitje erbij. De limonade komt van de kiosk op de hoek, de thee van het café aan de overkant. De ober en de kok schuiven aan bij vaste klanten, van mij wil de ober weten of er werk te vinden is in Nederland. Mijn antwoord overtuigt hem dat hij maar moet blijven waar hij is. Er komt een man langs die met een blikje wierrook verspreidt tegen de muggen, voor een paar centen. De tafeltjes worden afgenomen met een spons, het gebloemde zeil is weer klaar voor de volgende klant

Het bankalarm op de hoek laat niemand schrikken, ingebroken zal er wel niet zijn. Hier kuiert men nog, het tempo ligt laag. Een scooter rijdt langs voor een praatje.

De souvenirstalletjes dekken ’s nachts hun waren af met een zeil en een touw, op de stoep staan de verkopers van meloenen. Op het centrale plein zit Bourguiba met zijn hond, hierheen werd hij verbannen bij de omwenteling die uiteindelijk Ben Ali aan de macht bracht.

Een keer per jaar is er een jazzfestival, op een rotonde staat een heel grote saxofoon om dat te onderstrepen. Maar verder gebeurt er niet veel, en dat zal voorlopig wel zo blijven.

Drie duiken gemaakt dit weekend, oplettend lezertje. Niet geheel zonder hindernissen. Wekenlang mooi weer maar vrijdag begon het te gieten, zaterdagochtend goot het nog. Ik was al nat voor ik de koffers in de auto en de auto uit de tuin en de tuinpoort dicht had. Daarna een onbekende route dwars door Tunis in de vroege ochtend. Overal grote plassen en mensen die bezig waren het overtollige water weg te vegen en de rommel die het met zich mee bracht. Halverwege de rit klaarde het op, en ik reed Tabarka binnen onder een stralend zonnetje. De duikclub die ik het eerste zag was gesloten, kennelijk een verlaten pand. De andere duikclub, die ik gebeld had, kon zich mijn telefoontje wel herinneren, maar een duikmeester hadden ze ook na enig bellen niet beschikbaar. Gelukkig waren er nog de buren, net op punt van vertrek. De boot was al vol, maar de verzekering dat ik al mijn eigen spullen mee had overtuigde hen. Van de auto op de boot, de hele koffer met troep. Op het kleine bootje omkleden en spullen op zetten. Voor het eerst dat ik dook met meisjes met een hijab en een zwemjurk. De grote groep bestond uit studenten die bezig waren met een opleiding zee en milieu. Voornamelijk meisjes en nu waren ze bezig met een duikdiploma, nodig voor hun werk. Ik had mijn eigen duikmaster, dat scheelde een hoop gedoe. De eerste dag twee duikjes, en dan naar het hotel. ’s Nachts weer regen,’s morgen weer zon. Ik maakte een heel goede duik, helaas zonder zonlicht, en daarna moest die hele groep nog in delen te water omdat er niet genoeg apparatuur was om iedereen gelijk te laten duiken. Zelfs mijn vest en octopus nog uitgeleend. Maar het wacten op een door deining roerige zee zorgde voor een hoop zeezieken. Uiteindelijk ging alles wat ziek was te water, daar hebben ze een uur gelegen, om de ziekte de baas te blijven. Zeeziekte heb je wel op, maar niet in het water. Daarna had iedereen het berekoud. Inmiddels ikzelf ook, de middag duik leek me, met alle vertraging, geen goed idee en de mooiste duikplek had ik gezien. Weer heel wat herinneringen rijker, alle natte spullen in de  auto en terug naar Tunis in de namiddagzon. Prachtige rit weer, met de gebruikelijke kuddes schapen en koeien, de schapen en bokken achter in de pick-up trucks, de mensen die groente en fruit, honing en souvenirs te koop aan bieden, in een dorp stonden de vouwen tegen etenstijd vers gebakken brood te verkopen aan de rand van de weg. In het vallend donker zonder vertraging of verkeerd rijden weer het vliegveld bereikt. Net op tijd thuis om te zien hoe een man op 40 km hoogte  uit een ballon naar beneden dook. Ook leuk, maar veel duurder en veel minder vis onderweg.

Bekende beelden op tv, oplettend lezertje, althans voor mij. Tijden lang waren er elke vrijdag demonstraties en manifestaties op het Tahrirplein, in Cairo, wekenlang werd er gevochten. De afgelopen periode was het rustig maar nu is de eerste moltov kennelijk weer losgegaan en gooit men met stenen. Twee groepen, voor en tegen Morsi, bekogelen elkaar, en een grote groep staat er tussen om de rust te bewaren.  De verdachten van de Slag van de Kameel die in februari 2010 11 mensen het leven kostte, zijn vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Iedereen kwaad natuurlijk, althans, niet de verantwoordelijken natuurlijjk. Morsi moest laten zien dat hij de na revolutionaire president is, en stuurde een ontslagbrief naar de rechter inzake dit vonnis. Maar daar gaat hij niet over, de rechter blijft zitten, zijn collega’s protesten. De mensen zijn terecht boos over dit vonnis, dat verdedigd werd met de uitspraak dat er  geen lichamen waren en duss geen bewijs van dodelijke slachtoffers. Iedereen die in die tijd TV keek heeft ze gezien, en ze worden nu op verschillende sites herhaald, maar de rechter had daar geen boodschap aan. Voor vandaag was er een demo aangekondigd en die is er ook gekomen. Groepen wisselen elkaar af met het in bezit hebben van het plein, dat net was opgeknapt.

Hier zie ik op de Arabische Al Jazeera doorlopend beelden op een split screen. De andere helft toont een vreedzame betoging in Amaan, met veel Syrische vlaggen, vrouwen en kinderen, en mannen in gele hesjes om het in goede banen te leiden. Wij kregen voor deze vrijdag de gebruikelijke waarschuwing waar ons niet te begeven tussen 1 en 3 deze middag, waaronder wat moskeeën. Tot zover geen bericht dat er ergens iets loos was. Maar ook hier houdt men de adem in en gaan er allerlei geruchten die, als ze bewaarheid worden, wel eens tot onrust kunnen leiden. Tot nu is het alleen lastig, omdat reizen naar het zuiden wordt afgeraden, en ik niet helemaal tegen de keer in wil gaan. Terwijl ik me zo had voorgenomen in Tozeur het november festival mee te maken. Maar goed, het is nog geen november en er gaan vliegtuigen naar Tozeur en treinen. Zolang de demonstraties redelijk vreedzaam zijn, het leger niet hoeft op te treden of niet optreedt, is het een stap naar een mondige samenleving. Stay tuned.