Een soort hogedrukpan is het, oplettend lezertje, zo’n oefening. Allereerst voor de militairen die heel wat te verstouwen krijgen. In iets meer dan een week moeten zij reageren op allerlei uitdagingen in een ver vreemd land vol ellende. Iedereen wil iets van ze, en de politici zeker. Met alles krijgen ze te maken: verzoeken om hulp, voedsel, militaire- en veiligheidsondersteuning, baby’s die worden geboren, auto-ongevallen, incidenten met gewapende opstandelingen, corruptie: je kunt het zo gek niet bedenken of het komt voorbij in zo’n week. In een veel hogere dichtheid dan in het werkelijk leven, vonden wij. De voormalig burgemeester die met mij allerlei hotemetoten vorm gaf en ik, vonden het af en toe te veel van het goede en lieten wel eens wat vallen, na overleg. Het moet natuurlik nog wel ergens op lijken en in het echte leven ga je niet bellen op hoge toon met iemand die je een paar uur daarna in een vergadering zult ontmoeten. Zijn wij na deze oefening al uitgeteld, voor de getrainden moet het helemaal erg geweest zijn. Hingen sommige rollenspellen ’s avonds vrolijk aan de bar, kreeg ik nog mailtjes en telefoontjes van trainingsaudience met info en verzoeken, laat op de avond. Even het bureau leeg maken voor de volgende dag vermoed ik en een lijstje to do af strepen. En zoals overal en altijd: er zijn altijd mensen waar je meer met hebt dan anderen, waar direct wederzijdse sympathie mee is, waarmee je een kaartje uitruilt of een email-adres. Een boek heb ik zelfs te leen gekregen, en een belofte gedaan om een stukje te schrijven. Mensen die ik hoop ooit nog eens te ontmoeten, ergens tussen hier en daar. Geen vrienden nog, maar wie weet wat er nog komt.

Nooit zo veel persconferenties gegeven of op televisie geweest in zo’n korte tijd als afgelopen week, oplettend lezertje. Bijna dagelijks kwam ik voorbij, meestal als gouverneur. Er werden al weddenschappen afgesloten over wat ik nu weer op mijn hoofd zou hebben. Dat de journaals die hier elke avond werden gemaakt en door ons ’s morgens bij de eerste briefing werden bekeken, door velen werden gewaardeerd en gevolgd bleek uit het feit dat ik tijdens het eten vaak werd herkend: He, u bent de gouverneur van Haraerge! Dat was dan geen oplettend lezertje, maar een oplettend kijkertje. Wereldberoemd in De Harskamp zeg maar. Die journaals en radiobulletins zijn een kunst op zich. Echte journalisten doen daar echt werk voor, en het hoort en ziet er uit als Channel 4 News of de BBC. De beelden worden gericht bij elkaar gezocht. Met youtube is dat tegenwoordig makkelijk te doen. Het gaf ons een beeld van de wereld in Tytan die wij probeerden na te spelen op bepaald niveau. In de oefening ging het om imaginaire rampen en ellende, maar de beelden gaven de rauwe werkelijkheid weer, en daarmee het besef waarvoor dit werd gedaan. Voor veel NGO’s dagelijkse kost, maar voor anderen een goede reminder.

Er loopt hier van alles rond, oplettend lezertje. Veel Nederlanders natuurlijk, want we zijn in Nederland. Duitsers ook, want ons beider legers oefenen gezamenlijk. Maar ook allerlei hulporganisaties hebben mensen gestuurd om mee te oefenen of mee te oefenen, net hoe je het bekijkt. Dus Oostenrijkers, Italianen, Britten en Amerikanen, bij de militairen zelf een verdwaalde Soedanees of Amerikaan. Voertaal Engels, maar in alle accenten die denkbaar zijn. Ieder met zijn eigenaardigheden, en dan niet alleen qua nationaliteit. Dat gaat uitstekend, inderdaad. Iedereen is met dezelfde oefening bezig, iedereen wil het zo goed mogelijk laten verlopen en wil resultaat zien. Dus lukt dat wonderwel. Waar ik hier donderdag blanco binnenkwam en louter vreemden ontmoette, heb ik nu weer heel veel mensen ontmoet en leren kenen. Eigenlijk net als in het echte leven dus.

We lopen hier nu al een paar dagen rond, oplettend lezertje, en raken steeds meer thuis. Verder dan de messroom komen we weliswaar niet, maar we zien wel wie er hier allemaal zijn. Aan de vlekken zien we dat. Die kleine groene zijn onze Duitse vrienden met wie deze oefening gezamenlijk wordt gehouden. Dan zijn er af en toe de grijze pixelvlekken die ik ken uit Irak, de NAVO-bondgenoten uit de VS.  Dan zijn er nog de wat gelere ook kleine vlekken van de incidentele Italiaan die hier rondloopt. De vlekken van de Soedanezen die we hier zagen heb ik niet kunnen onderscheiden. Dan heb je nog de Fransen. Hun vlekken lijken op de onze, maar zij hebben meer zwart. De mooiste vlekkenpakken hebben wij natuurlijk zelf, dat begrijpt u. Of het helpt die camouflage? Geen idee, ondanks alle bomen hier. Maar in de sneeuw van de afgelopen nacht vallen al die vlekken in ieder geval vrolijk op.

Vandaag was ik gouverneur, oplettend lezertje, van een niet bestaande provincie in een niet bestaand land. ’s Middags een bespreking met een collega gouverneur samen, om met die buitenlanders te praten over een veiligheidscommissie die moet worden opgezet. Met een prachtige hoofdtooi voor herkenbaarheid, en om me te onderscheiden van de commissioner die ik ook speel. Daarna een interview met het landelijke televisienieuws. De uitzending moet ergens door iemand te zien zijn geweest, maar het avondjournaal ging niet door. Jammer, want die journaals zijn levensecht, met een mix van opnames hier en beelden vanuit het werkgebied, of iets wat er sterk op lijkt. Zo komt de moeilijke situatie waarin wij allen in dit niet bestaande land verkeren op het netvlies. Voedselrellen, opstootjes, moeilijke infrastructuur: het komt allemaal voorbij. Het weer voor vandaag: kustgebieden 36 graden, in de bergen 25!

Ik zou ook nog een boos telefoontje plegen, maar verbindingsproblemen staken daar een stokje voor. Hopelijk zijn die morgen opgelost, want zo word ik natuurlijk steeds bozer! En dat is niet goed voor de internationale verhoudingen.

Straks nog even skypen met onze collega’s in het Duitse hoofdkwartier en nog een afzakkertje aan de bar. Het hotelzwembad heb ik nog steeds niet gezien.

De dag is nog niet voorbij, maar moe ben ik al wel, oplettend lezertje. Een opstartdag. De rollenspellen beginnen pas vanaf morgen voorzichtig. Maar goed ook. Om half acht vertrok de bus naar de Harskramp na het ontbijt. Om acht uur eigen stoel mee en naar de eerste briefing van de dag. Afkortingen, daar zijn ze goed in, en kleurtjes. Daarna proberen in het systeem in te loggen, voor de info en voor het intranet. Het lukte, na veel proberen. Dat neemt niet weg dat je er toch zo maar weer uit kunt liggen. Overal hier lopen bossen verbindingskabels, die voor deze oefening tijdelijk zijn aangebracht, net als bij een echte inzet en serverruimtes gecreeerd. Dan kan er licht een snoertje ergens uitgetrokken worden in de drukte. Maar na een hele dag proberen zijn de belangrijkste zaken werkend. Halverwege de dag kwamen de laatste drie van ons gezelschap aan. En verder veel kennisgemaakt met andere deelnemers, burger en militair. Het systeem doorgesproken met de coordinator. Eten in het restaurant, theedrinken in de recreatiezaal, en zien wat we nog missen. In het dorp zijn een supermarkt en wat algemene winkeltjes. Nu hebben we zo ongeveer wel alles in huis om het ons overdag en ’s avonds aangenaam te maken. Want het werk is nog niet voorbij: om half negen komen we bij elkaar om nog een keer door te spreken wat we morgen kunnen verwachten Dan moeten we onze rollen vorm gaan geven, met bijpassende herkenbare outfit. Het duizelt me af en toe, want dat coördineren wordt serieus overmorgen. Er valt nog veel te leren.

Het gaat dus zo, oplettend lezertje: je wordt gebeld op een zondagmorgen. Er is iemand uitgevallen, ligt met een spinnenbeet opgelopen in Darfur in een ziekenhuis in Nairobi. Kan niet meedoen aan een oefening. Of ik wel kan? Natuurlijk kan ik. Na drie maanden Nederland heb ik wel weer behoefte aan een frisse uitdaging, even de grijze massa weer op volle toeren. Dus kwam er kort voor het weekend een hele partij info, op papier en op CD. Een rollenspel, een land dat niet bestaat, het hele gebied en alle buurlanden er omheen. Een oefening van allerlei legeronderdelen overal vandaan. Dus nu zit ik op de Veluwe in een hotel, heb er tientallen afkortingen bij geleerd, een korte inleiding gekregen in het reilen en zeilen en een doorkijkje naar de problemen die we kunnen verwachten, is mijn rol nu al iets uitgebreid tot naast het rollenspel ons celletje managen na vrijdag, hebben we kennis gemaakt met een aantal collega’s en heb ik begrepen dat er niet tientallen, zoals ik dacht, maar vele honderden mensen meedoen aan deze oefening.

Regelmatig vraag ik mij af in mijn leven: hoe ben ik hier nu weer terecht gekomen. Dit is weer zo’n moment.

Meedoen aan Operatie Quick Sword. Vandaag alleen nog het hotel gezien, maar morgen echt naar de Harskamp. Om half acht staat het transport klaar (ja, dat heet nu ook geen bus meer) en vanaf daar heb ik ook geen idee. Maar het wordt vast heel leuk.

Twee jaar geleden de revolutie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De journalisten gaan het rijtje langs en bezien en beschrijven de resultaten. Die vallen vervolgens altijd tegen: nog steeds nergens een goed functionerende democratie met respect voor minderheden, mensenrechten, vrouwen. Tjonge, wat raar.

Bij ons kwam democratie ook niet van de ene dag op de andere, en nog steeds zijn er manco’s in ons systeem. Populisme viert hoogtij, polarisatie is aan de orde van de dag, onze Tweede kamer laat haar bonnetjes niet zien.

Dus onze verwachtingen waren hoog gespannen, maar wellicht niet realistisch.

Maar zelfs als ze wat lager waren dan binnen twee jaar goed resultaat, dan nog vallen sommige zaken extra tegen en kun je niet altijd volgen hoe overheden keer op keer beslissingen nemen waarvan je op je klompen,muilen, schoenen of soldatenlaarzen aan kunt voelen dat ze tot meer onrust, gedoe, opstand zullen leiden.

Een goed voorbeeld hadden we afgelopen week. In Egypte werd vrijdag de revolutie herdacht, op pleinen en straten. De dag er na deed de rechtbank uitspraak over de voetbalrellen van vorig jaar in Port Said. Daarbij vielen 78 slachtoffers en 74 verdachten stonden terecht. Over 21 verdachten is nu een vonnis uitgesproken: doodstraf (vermoedelijk, de mufti moet zich er over buigen).

Grote vreugde bij de fans van de club die de slachtoffers leverden vorig jaar en de nabestaanden. Groot verdriet en woede bij de familie van de veroordeelden. De rellen daarna liepen volledig uit de hand en hadden alleen in Port Said al 31 doden tot gevolg en honderden gewonden.

De balans tot nu toe dus: 78 doden vorig jaar, 31 dit jaar en 21 te verwachten op termijn. En dan die andere verdachten nog, waarover nog geen oordeel is uitgesproken.

Polarisatie, nog meer moeders die hun zoeen zullen missen, nog meer woede en haat, goed voor volgend jaar weer demonstraties en rellen?

En nog steeds volgens mij geen echte duidelijkheid waar die rellen vorig jaar door werden veroorzaakt, of er in hogere regionen ook schuldigen of in ieder geval verantwoordleijken waren aan te wijzen voor het uit de hand lopen.

Maar ook al zouden die er zijn: tot nu toe zijn weinig tot geen aangeklaagde ambtenaren ook daadwerekelijk veroordeeld voor wandaden tegen burgers.

Met Sinterklaas, een verjaardag en de voorbereidingen voor Kerst, een huis dat  bewoond is door mannen tijdens mijn afwezigheid en alle vrienden en familie die weer gezien en gesproken moeten worden, word je zo weer ondergedompeld in je oude bestaan, oplettend lezertje. Dagen loop ik al van boven naar beneden, van voor naar achter en rijd ik als een gek de stad door. Nog steeds is mijn koffer met duikspullen niet leeggeschud, nog steeds is er wasgoed dat aandacht vraagt, en ligt het net gekochte vogelvoer nog onaangeroerd te wachten op verspreiding onder de vleugels.

Aan bloggen, Facebook, Twitter kwam ik nauwelijks meer toe. Nu blog ik niet over mijn bestaan in Nederland, dat is meer van hetzelfde en voor u van nog minder belang dan mijn belevenissen in den vreemde. Maar er is nog hier en daar iets dat geschreven wil worden, afgerond, vastgelegd. Dus u krijgt nog een paar blogjes van mij over mijn Tunesische avonturen. Wellicht nog wat commentaar op de actuele ontwikkelingen in Egypte en Tunesie, beiden worstelend met de overgang van dictatuur naar democratie. Daarna zal de kerststilte hier invallen voor u. Niet voor mij, ik krijg 25 man voor mijn kerstdiner. Denk ik.

Mrs Smit, please proceed to the gate. Oeps, oplettend lezertje, bijna mijn vlucht gemist voor het eerst van mijn leven. Terwijl ik toch ruim op tijd op het vliegveld was. Maar ja, M kwam mij uitzwaaien, voor hij naar de universiteit ging. Ontbeten had hij nog niet, dus nog voor de ingang even samen aan het ontbijt. En zo vlak voor vertrek kregen we nog een mooi gesprek. Over hoe hij zijn land beleefde, hoe hij dacht over de Islam en hoe moeilijk het was om voor een afwijkende mening uit te komen, dat zijn familie het absoluut niet zou begrijpen. Dat hij thuis gewoon mee deed aan alles wat er zo gebeurde rond het geloof, om geen onrust te zaaien. Maar van hem hoefde het allemaal niet. Over het onderwijs systeem hadden we het, en over hoe hem dit naar een minder goede school had gebracht terwijl zijn middelbare school resultaten veel beter waren  en beter verdiende, en hoe dat zijn carrièrekansen ook beperkte daardoor. Zijn ideeën over hoe het anders en beter kon deelde hij ook met mij. Met veel enthousiasme schilderde hij een in zijn ogen rechtvaardig systeem, wat naar mijn mening waarschijnlijk niet zou gaan werken. Maar daarom was hij de straat op gegaan, bijna twee jaar gelden, om een rechtvaardiger wereld, een betere economie en meer kansen voor jongeren. Hij is er zeker van dat hij zal slagen in het leven. Net zo zeker als hij er van is dat we elkaar ooit ergens  weer zullen tegenkomen in het leven. Dus niet vaarwel, wel tot ziens. En dus miste ik bijna mijn vliegtuig. Maar liever dat dan het gesprek te missen met zo’n jonge, bevlogen, veelbelovende Tunesiër.