Waar ze in Irak in naam een functionerende democratie hebben, met eerlijke verkiezingen, is nog lang niet alles zoals wij dat gewend zijn, oplettend lezertje. De ministersposten bijvoorbeeld, dat zijn baantjes die verdeeld orden naar partijlijnen, net als bij ons. Nu is het ongetwijfeld zo, dat daar ook in Nederland mensen tussen zitten die beloond worden voor bewezen diensten, maar dat moeten dan toch mensen zijn met kwaliteit. Hier is dat wat minder, en er zijn onwaarschijnlijk veel ministers met onwaarschijnlijk hoge, levenslange salarissen. Zo is de minister van onderwijs hier zelf niet verder gekomen dan een afgeronde middelbare school. Maar hij was lid van de juiste club, dus hij mocht het doen. Afgelopen week hadden mijn collega’s een hoogoplopend gesprek, ik kon horen dat ze ergens over van streek waren. Navraag leerde dat het ging om die minister van onderwijs. Hij had het in zijn hoofd gehaald om uit te vaardige dat universiteiten voortaan gescheiden onderwijs gingen geven. Jongens aan de ene kant van de zaal, meiden aan de nader kant, een middenrij vrij. Dat viel slecht. Allereerst bij de studenten, die niet van plan zijn dat na te leven. Zelfs mijn meest gelovige collega’s vonden het onzin. Universiteiten zijn al vele tientallen jaren gemengd, veel vrouwen  daar.

H stelde het het duidelijkst: die gek zet ons 60 jaar terug in de tijd,  wie maakt zo iemand ook minister. Tja, vriendjespolitiek, altijd slecht.

A kwam het nummer van mijn telefoontje opnemen, oplettend lezertje. Dat doen ze regelmatig, er wordt geteld en gecheckt. Nu helemaal natuurlijk, zelfs ons kantoorgebouw was vanmorgen afgesloten met een hangslot, kon ik niet aan het werk.

Terwijl A bezig was met die controle liet hij mij een filmpje op zijn telefoontje zien, duidelijk een beter model dan het mijne. Het filmpje was van enkele weken geleden, een opname van een televisie interview met een Nederlandse. Dat was te horen aan de taal, verder leek ze thuis te horen in dit land. Volledige jallabaya, zwarte sluier. Ze was een paar dagen in Karballa, tijdens de pelgrimage daar. De reporter wilde graag van haar weten of dat niet moeilijk was, wat har vrienden en familie er van vonden, hoe ze het vond in Irak. Ze waren er op bezoek, ze woont met haar even jonge echtgenoot gewoon in Nederland.

A was duidelijk onder de indruk van het verhaal. Hij vroeg mij of er kans was dat ik er ook nog eens zo bij zou lopen, als gelovige moslima. Ik heb hem verteld dat het zeer onwaarschijnlijk was dat ik ooit gesluierd zou gaan. Maar toch zei A, je weet maar nooit. A heeft het beste met mij voor, hij blijft hopen.

Na een avond dat het er naar uit zag dat het helemaal fout zou lopen, na een avond van deceptie, hervonden de demonstranten van Egypte vanmorgen hun kracht. Ze waaierden uit over het land voor de dag van vaarwel. Ze bleven koelbloedig en lieten zich niet verleiden tot geweld. Ook het leger bleef zich beheersen, en vanavond kwam de ontknoping en de ontlading. Drie korte zinnetjes door Soleiman om te zeggen dat de president zijn ambt had opgegeven en had overgedragen aan het leger. Nou, was dat nou zo moeilijk?

De vreugdetaferelen op tv geven me kippenvel, uitzinnige menigtes, die na 18 dagen hebben wat ze willen,  Mubarak is weg. De eerste stap in een niet eenvoudig proces. Nu de rust bewaren, toewerken naar eerlijke verkiezingen, naar een grondwet die recht doet aan een vrij land en een vrij volk. Politici die zich realiseren waar het om gaat: het belang van het land. Hopelijk blijft er enige eenheid bestaan, versnippering leidt tot niets, zelfs met vrije verkiezingen. Dat hebben we hier in Irak kunnen zien. Er valt veel te doen, maar in Egypte is een hele generatie mensen die begrijpt waar het om gaat, dat hebben de afgelopen 18 dagen wel bewezen. 

Egypte vanuit de ruimte. Foto is van vanavond en gemaakt door Claude Nicollie en gepikt van het NRC live blog.

Mubarak wil zich onder het volk mengen, hij begint er mee een school te bezoeken, dat lijkt hem veilig. In groep zes vraagt Mubarak: wie wil mij iets vragen? Rami steekt zijn vinger op. Geliefde president, ik heb vier vragen. Waarom bent u al dertig jaar aan de macht, waarom gaat die macht over naar uw zoon, waarom is de economie zo slecht, en waarom zitten er zoveel mensen gevangen? Net als Mubarak antwoord wil geven, gaat de bel voor de pauze. Na de pauze zegt Mubarak weer: wie wil mij iets vragen? Madjed steekt zijn vinger op. Geliefde president, ik heb zes vragen. Waarom bent u al dertig jaar aan de macht, waarom gaat die macht over naar uw zoon, waarom is de economie zo slecht, waarom zitten er zoveel mensen gevangen, waarom begon de pauze vanmorgen vijftien minuten vroeger, en waar is Rami??

In duistere tijden, in tijden van tegenslag, is het goed om de moed er in te houden met humor, oplettend lezertje. Dat komt dan goed uit, Egyptenaren zijn bekend om hun gevoel voor humor. Dat zie je al aan de bordjes die ze ophouden, en die nu overal op internet te vinden zijn. Vanmiddag begon collega N hardop te lachen om een bericht in haar mailbox: een serie moppen over Mubarak en zijn regime, die nu over het net hier de ronde doet.

 Mubarak vraagt de duivel om een idee om zijn volk iets echt vreselijks aan te doen. De duivel wil dat wel doen, maar niet hardop. Hij zegt tegen Mubarak: kom, dan fluister ik je het in. Mubarak luistert en antwoordt: wat een slap voorstel, het moet erger. De duivel denkt even na en fluistert het volgende voorstel in. Nee, vindt Mubarak, nog lang niet sterk genoeg, kom, dan fluister ik jou wat in. De duivel luistert naar Mubarak en zegt dan: Nee, dat is te erg, dat had ik niet kunnen verzinnen.

Een man komt met zijn auto in een opstopping terecht, vol toeterende auto’s, niemand kan door. Hij vraag aan iemand op straat wat er aan de hand is. Mubarak is gekidnapt en ze dreigen hem te verbranden, als we niet betalen, en nu vragen we om donaties. Zo, zegt de man, en wat geven de mensen zoal? Nou, meestal zo’n 5 a 10 liter benzine.

Mubarak komt in de hemel en wordt daar opgewacht door zijn voorgangers, Nasser en Sadat. Ah, welkom Hosni, we hebben op je gewacht. En vertel eens, hoe kwam je aan je einde? Vergif? Neergeschoten tijdens een parade? Nee, zegt Mubarak: Facebook.

Ik vroeg haar hoe het was in de tijd van Saddam, of er toen ook grappen rondgingen. Zeker, heel veel grappen, was het antwoord. Ze wilde er wel een vertellen. Saddam gaat met vrouw en zoon op reis. Als ze in het vliegtuig over Irak vliegen zegt hij: Als ik nu 10 dinar uit het vliegtuig gooi, maak ik een van mijn onderdanen blij. Ja, zegt zijn zoon, we kunnen ook twee keer 5 dinar doen, dan maak je er twee blij. Ach, zegt zijn vrouw, doe dan tien keer 1 dinar, dan maak je 10 mensen blij. En, zegt Saddam tegen de piloot, wat denk jij? Ik? zegt de piloot, Ik denk dat we ook jou uit het vliegtuig kunnen gooien, dan maken  we 10 miljoen mensen blij.

 In Egypte houden ze de moed er in. De regen en de regenboog, de liedjes die overal opduiken, de kunst, gedichten, dit alles om niet op te geven tot ze krijgen wat ze willen: een menswaardig bestaan in vrijheid.

En terwijl ik dit stukje schrijf: het bericht dat de legertop bijeen is, dat aan de eisen van het volk tegemoet zal worden gekomen en dat het leger de veiligheid van het land en zijn volk en zijn bronnen zal beschermen. Tja, dat  is multi-interpretabel, laten we hopen dat komt wat moet. Op het plein zwaaien de vlaggen en hoor ik de mensen juichen.

Afgelopen week miste er een camera, oplettend lezertje. Die gebruiken we hier veel om alle bezoeken, workshops en meetings vast te leggen. Weten ze in de VS waar hun geld blijft. Op een forse Nikon na allemaal van die compact camera’s. Handige dingetjes en ze nemen niet veel ruimte in. Er zijn er de afgelopen jaren al hier en daar wat verdwenen. Nu, met het eind in zicht, waren er weer een paar weg. Tja, wie heeft hem het laatst gebruikt? Toevallig mijn afdeling, daar was hij niet meer. Zoeken bracht niet veel anders op dan een wild verhaal hoe de dieven hem hadden kunnen vinden vanachter de tralies en stalen deur waar hij lag. Een goed verhaal, maar of het ook zo gegaan isx85 wie zal het zeggen. Vanmiddag dus al het personeel in de meeting room met de boodschap dat mochten ze een en ander kwijt raken, bijvoorbeeld de laptop, dat ze dan persoonlijk aansprakelijk zouden worden gesteld en het project moesten verlaten. Ze konden bij de IT jongens kabels ophalen om ze vast te maken, bijvoorbeeld aan iets zwaars of groots. M neemt de zijne altijd mee naar huis, hij neemt geen risico. En, zo zij hij met gevoel voor humor, nu moet hij zich zorgen maken dat niemand die kabel meeneemt.