Ik heb hier niet veel geschreven over Egypte, oplettende lezertje, de laatste maanden. Het ging zijn gang, ik was niet daar, en ik wil niet hier naschrijven wat anderen berichten in de media. Dit blog is bedoeld voor mijn persoonlijke observaties.

Wie het Midden-oosten een beetje volgt weet dat de voorronden voor de presidentsverkiezingen achter de rug zijn, en dat de eindronde volgt. Wie het een beetje volgt weet ook dat de rechtszaak tegen Mubarak en anderen voorlopig tot een uitspraak heeft geleid. Als u het volgt weet u ook dat die uitspraak niet goed viel. Niet bij voorstanders van Mubarak, die vonden zijn straf te hoog; niet bij tegenstanders, die waren nog veel meer ontevreden. Sommigen vonden de straf niet hoog genoeg, anderen hadden bezwaar tegen het feit dat de echte zaken niet beoordeeld zijn, dat velen de dans ontsprongen, en dat er nu kennelijk niemand verantwoordelijk was voor het bevel op demonstranten te schieten. Ook corruptie heeft niet plaatsgevodnen of valt buiten de bevoegdheid van de rechter in deze zaak. Wordt vervolgd, niet alleen door hoger beroepen, maar vooral ook door meer onrust.

Het Tahrir plein staat weer vol, in veel steden zijn demonstraties. Waar de partijen elkaar bevochten in de voorrondes, zijn ze het nu weer allemaal eens: dit kan niet.

Gisteravond zochten twee van de Ahmeds die ik leerde kennen tijdens mijn weken op het plein contact op Facebook. Twee Ahmeds, wier leven in het teken van de revolutie staat.  Zij waren bij de eerste revolutie, ze waren bij de revolutie in november, ze waren er toen er dagelijks doden vielen in de strijd om brood, vrijheid en sociale rechtvaardigheid.

De ene Ahmed zit nu weer op het plein, samen met alle presidentskandidaten op Shafiq na en samen met duizenden anderen. Er was nog geen geweld, schreef hij, maar hij hield er rekening mee. Hij noemde het de volgende stap in de revolutie en vroeg mij voor hen te bidden.” Linda, we miss you on the square. Pray for us.”

De andere Ahmed woonde niet in Cairo, hij kwam uit de delta, had problemen met zijn familie omdat hij ook zijn persoonlijke vrijheid zoekt. Onvermoeibaar werkte hij die weken op het plein, zonder geld, zonder onderdak, maar energiek en strijdvaardig.

Hij kwam toevallig ook diezelfde avond in de lucht op Facebook. Was hij op het plein? Nee, hij was in Maadi, in een apotheek, waar hij nachtdienst had. Werk heeft hij gevonden, zodat hij in Cairo kan blijven. Met zijn familie is het nog steeds niet goed. Moeilijk te aanvaarden vindt hij dat, maar het is niet anders.

Twee gewone jongens uit Egypte, ongeveer even oud, met ongeveer dezelfde opleiding en dezelfde idealen. De golven van de revolutie namen ze op, gooiden ze samen op het plein, scheidden hen weer en smeten hen weer neer. De een op het plein, dan ander in een rustige buitenwijk.

Het zou mij niet verbazen als volgende golven hen weer samen brengen voor dezelfde zaak op dezelfde plek.

Af en toe krijgt een mens cadeautjes in zijn leven. Bij sommigen meer, bij sommigen minder. In mijn geval meer, vind ik persoonlijk. Ik bedoel niet die cadeautjes met een papiertje en een strik, ik bedoel al die voorvallen, situaties, ervaringen maar vooral mensen die het leven boeiend en aangenaam maken.

Vrijdag kreeg ik weer zo’n cadeautje. Bij de Algemene Gelegenheid, beter bekend onder de naam lintjesregen, had het Hare Majesteit behaagd mij Lid in de Orde van Oranje Nassau te maken, samen met nog 24 stadgenoten en zo’n drieduizend landgenoten. Nu heeft de Majesteit daar waarschijnlijk zelf weinig weet van gehad, maar degenen die verantwoordelijk waren voor de aanvraag des te meer.

ik weet van zelf een keer zo’n lintje aanvragen voor iemand, hoeveel werk er zit in zo’n aanvraag, in de verwerking, de ondersteuning en in de plannen voor de uitreiking. 

in mijn geval was er na afloop nog een geweldige lunch geregeld door veel lieve vrienden, kwamen mensen van ver om het bij te wonen, staat mijn huis nu vol bloemen en komen er nog steeds felicitaties binnen. Je doet het er niet voor, het werk waar ik het aan te danken hebt ligt voor een groot deel achter me, niet verenigbaar met mijn vorige of huidige functie. Dat werk deed ik niet voor een lintje, maar omdat ik het de moeite waard vond. Maar de liefde, warmte en waardering die er kenbaar werd gemaakt die dag, het plezier dat het ook anderen gaf het voor mij te doen: dat alles is veel meer dan een lintje op je revers die ene dag in je leven.

Een van de felicitaties zei terecht: het geeft weer inspsiratie. We gaan dus door op de ingeslagen weg. Noblesse Oblige. Dank, dank, iedereen die hieraan heeft meegewerkt en bijgedragen

Als het fout loopt in Egypte en de buurlanden, als demonstraties groeien en uit de hand lopen, als er gewonden en doden vallen, dan komen de veldhospitalen in werking. In moskeeën, in een kerk, op straat. In november waren er op een gegeven moment zo’n vijftien stuks actief op het Tahrirplein. Open en bloot, zonder welke dekking ook maar, deden ze hun werk.

Er is een organisatie die begint, via Facebook en Twitter komen er oproepen. Jonge studenten komen vaak als eerste en strijken neer waar de nood het hoogst is op dat moment. Oudere artsen melden zich aan. Soms tandartsen, psychiaters. Vaak moeten ze uren rijden om een dagje dienst te doen. Het is zwaar, het is hard, het is gevaarlijk. De artsen zijn herkenbaar aan witte jas en stethoscoop om de hals, als ze boffen hebben ze een gasmasker, als ze boffen wordt er niet op ze geschoten. Soms boffen ze niet en worden ze geraakt, gewond, gedood.

De jassen werden ook gebruikt door de runners, de jonge mannen die met nieuwe medicijnen langs die veldhospitalen gingen, in de hoop dat ze makkelijker doorgang hadden, en minder risico liepen. Vaak werkte dat, soms ook niet. Een witte jas is dus in die demonstraties een kledingstuk met een bijzondere betekenis, een kledingstuk dat met trots, soms in wanhoop, en in afnemende gradaties wit gedragen wordt naarmate de opstand langer duurt. De beelden op televisie en YouTube, velen van ons proberen er niet naar te kijken, te bloederig, te hard, te veel de rauwe werkelijkheid.

En hier in Nederland wordt zo’n witte jas ook wel eens gedragen door een medewerker van Eyeworks die in het VUMC de spoedeisende hulp post filmt…. want we willen natuurlijk af en toe best bloed zien.

Henk Zijm

“If there is any substitute for love, it’s memory. To memorize then, is to restore intimacy.”

Joseph Brodsky

Hierboven had ook iets andes kunnen staan, oplettend lezertje. “Dom”, zou een titel hebben kunnen zijn. “Voetbal” was een mogelijkheid geweest. “Muur”, ook een woord dat ik had kunnen gebruiken. 1 Februari een vreselijk incident met 72 doden na afloop van een voetbalwedstrijd in Egypte. De volgende dag de hele dag Egypte in het nieuws. Iedere radioshow of reportage had er iets over te melden, en ieder half uur een update. Ongekend, ik twitterde het volgende: “75 doden dus Egypte al hele dag in het nieuws. Als het maar voetbal is.” Daarop werd ik door een volger voor cynisch uitgemaakt. Toen ik wees op het feit dat als er dagenlang elke dag doden vallen in Egypte, ik toch veel minder hoor en zie, en ook Syrie zich in niet zoveel belangstelling van de media mag verheugen, was het antwoord: “Alles went”. Cynisch, inderdaad.

Mijn volgende tweet hierover zei: “Als voetbalrellen inderdaad opzet zijn van hogerhand, dan is dat mogelijk een fatale fout. Kon het tij wel eens definitief keren voor SCAF.”

Als ik mijn kranten zo eens lees, ben ik niet de enige die er zo over denkt. De complottheorieen hebben de overhand in de verklaring voor de rellen. Dat het alleen om een groep supporters zou gaan die de tegenstander eens flink de les leest: ik vond niemand die dat gelooft. Ik geloof dat ook niet trouwens. Wat ik gezien heb het afgelopen jaar: iedere keer als het dreigt rustig te worden schiet het regime in een reactie die de agressie weer doet oplaaien. De sit-in dreigde te verlopen in verveling: aanvallen op demonstranten, doden, gewonden en brand. Toen de Kopten vreedzaam betoogden: een agressieve aanval en het leger dat demonstranten dood reed. Het zjn maar twee voorbeelden. Officieel zou de noodtoestand moeten worden opgeheven: “behalve als de situatie dat niet toelaat” was het voorbehoud. En zie, een situatie die weer uit de hand dreigt te lopen. Of liever gezegd, al uit de hand is gelopen. Tientallen doden inmiddels in de dagen na die van de wedstrijd. Hoort u het nog op de radio? Al Jazeera, ja, die laat het zien, maar hier in Nederland hebben we het over de sneeuw, de files en de mogelijke elfstedentocht.

De muur in Mahmoud street, opgetrokken om het Ministerie van Binnenlandse Zaken te beschermen, is inmiddels door de demonstranten neergehaald. Ik twitterde daar over toen hij werd gebouwd dat muren nog nooit iets hadden op gelost, niet in China, niet in Schotland, niet in Dutsland en niet in Israel. Er kwamen er nog een paar bij, maar wie kwaad is vindt een weg. Dus kom ik weer tweets tegen die vragen om saline vloeistof, oogdruppels en melk (tegen het traangas). Zie ik berichten dat het hospitaal in de kerk mensen nodig heeft om te helpen. En kan ik raden dat de hospitaaltjes achter Hardies en in de moskee ook op volle toeren draaien. Ik zie bekende taferelen op TV. Ook die “gewone supporters” die het incident van 1 februari veroorzaakten zijn een herhaling. Precies een jaar eerder waren het “gewone” kamelen en paarden verhuurders, die “geheel spontaan” de demonstranten aanvielen.

Ja, zult u zeggen, voetbalsupporters zijn geen demonstranten. Niet juist. De Ultra’s van Al Ahly en de supporters van Zamalek, beiden uit Cairo, stonden in de frontlinies bij alle gewelddadigheden het afgelopen jaar.

Als dit incident een poging was tot meer chaos van het regime, als dit gedaan is onder het motto ” verdeel en heers”, dan krijg ik denk ik gelijk. Dan kon het regime wel eens veel meer afgebeten hebben dan ze zo snel weg kunnen kauwen. Voorlopig is het nog onrustig op straat. Te veel mensen hebben niets meer te verliezen.

Een opvallende discussie in mijn lijfkrant het NRC afgelopen week. Voor mij interessant in ieder geval, oplettend lezertje. In het eerste stuk gaf Petra Stienen, Midden-Oosten expert als mening dat het wellicht nog niet opschoot met de revolutie in Egypte, maar dat het toch goed zou komen. Ze zag veel vastberadenheid, en meer politiek besef. In het tweede stuk reageerde Maarten Zeegers, ook Midden-Oostenexpert. Hij dacht dat het helemaal niet goed zou komen, de Islam had er voor gezorgd dat het in Egypte nu veel bekrompener is dan in de zestiger jaren, en dat veel meer vrouwen dan toen bedekt door het leven gaan. Dat laatste is niet te ontkennen en werd door hem als bewijs gezien dat het voorlopig alleen maar de verkeerde kant uit ging. Het was niet een achterstand in tijd, het was een essentieel gevolg van de benauwende Islam.

Dat kan waar zijn, dat die Islam nu meer of een andere invloed op het leven heeft in Egypte, en landen in de omgeving. Maar dat kan zeker ook een kwestie van tijd zijn. Ontwikkeling is geen rechte lijn, de geschiedenis gaat in golven. Wij denken dat wij nu in Nederland het meest moderne standpunt innemen op vele gebieden sind de laatste 2000 jaar, maar dat is natuurlijk maar de vraag. Wat vijftig jaar geleden niet kon, was tweehonderd jaar geleden misschien wel heel normaal (ongehuwd samenwonen bijvoorbeeld). Bovendien komt het economisch aspect bij hem helemaal niet aan de orde. Hoe kan het, dat die Islam een nu veel benauwender invlod heeft, dan zeg vijftig jaar terug? Daar gaat Maarten niet op in, volgens hem is dat inherent met dat geloof.

Er zijn studies op te zoeken die een direct verband te zien geven tussen de roklengte en de economische situatie van een land: economie achteruit, rokken omlaag. Nog zo een: land in nood, kerken vol(ler).

Zoiets zien we volgens mij in het Midden-Oosten ook. In de zestiger jaren zaten veel landen in een economische boost, het zelfvertrouwen was groot, zeker in Egypte. Sinds die tijd is er veel niet gelopen als gehoopt. De afgelopen decennia zochten velen hun heil in het buitenland, om geld te verdienen. Voor een groot deel in de Golf, waar het Wahabisme hoogtij viert. Daar zit je dan, als gastarbeider, in vaak matige omstandigheden. Geld te verdienen en sparen voor thuis. Dan is de link met de moskee zo gelegd, en daar hoor je wat er allemaal ten grondslag ligt aan het feit dat jij nu niet thuis bent. Een reden die je wel of niet kunt geloven, maar wie biedt een alternatief?

Ik ben misschien een aartsoptimist, en ik ben zeker geen Midden-Oosten expert. Ik ben zelfs niet zo heel erg gecharmeerd van het werk van Petra Stienen. Maar ik deel wel haar optimisme over Egypte, en om dezelfde redenen: ik heb te veel jongeren ontmoet, die onverzettelijk zijn in hun streven naar een beter leven. Brood, vrijheid en sociale gerechtigheid. Voor henzelf, voor hun kinderen. Het komt goed.

Ik zag gelijk dat hij bijzonder moest zijn, die vlag. Een week in de nieuwe revolutie van november stond hij, trost maar duidelijk al vaak gebruikt, bij een tent voor de Mogamma. Als de jongelui uit die tent ergens heengingen, ging de vlag mee. Hij moest dus betekenis hebben, oplettend lezertje, meer dan zo maar een vlag, die overal op het plein te koop zijn. Tot ik hem, terug in Holland, tegenkwam in een televisie documentaire, wist ik niet wat die vlag betekende. De zuster van Mina Daniel nam die vlag en liep er mee naar een nieuwe muur in Mahmoud Street, en schreeuwde de machthebbers haar woede in het gezicht. Haar broer kwam om bij de Maspero rellen in oktober, en overleefde die niet. Vervolgens wilde het regime hem de schuld van die rellen in de schoenen schuiven. Van slachtoffer naar dader. Dat pikt natuurijk niet iedereen, en zeker niet Mina’s vrienden en familie. Dus dit is zijn vlag, Mina’s vlag, die trots op zijn stok is waar de activisten zijn. Om het regime te laten zien, dat je mensen kunt vermoorden, maar niet de geest van verandering en vernieuwing die nu rondwaart op het plein en in het land. Niet bij iedereen, niet overal, maar genoeg. Die vlag is vast vandaag op het plein geweest. De activisten waar ik gisteren over blogde, zijn gisteravond vrij gelaten. Maikel Nabil leeft nog, en heeft niets van zijn geest en strijdlust ingeboet. Er is maar een weg voor het regime. Iedereen weet dat, zij zelf ook, denk ik. Maar ze willen het nog niet geloven.

Morgen is het een jaar geleden dat in Egypte de revolutie begon. Eerst in Suez, als demonstratie, maar bij de eerste dode realiseerde men zich daar dat het meer was dan dat. Wat is er bereikt? Mubarak staat terecht met veel vertragingen. Politieagenten die beschuldigd zijn van de dood of mishandeling van demonstranten werden vrijgelaten of mochten op borgtocht naar huis. Maikel Nabil zit al 10 maanden vast, at niet, kreeg nauwelijks medische behandeling, heeft een cel van een meter in het vierkant. Bijna 2000 activisten kregen afgelopen zondag een pardon, maar worden toch nog niet vrijgelaten. De arrestaties gaan door, de corruptie is niet aagnepakt, het leger heeft nog steeds 30 % van de economie in handen. Er wordt met excessief geweld opgetreden tegen activisten en demonstatenten. Het geweld tegen vrouwen is niet verminderd, de armen zijn nog steeds arm.

Niets bereikt dus? Ja zeker wel. De angst is weg, de geest is echt uit de fles. Er wordt, ondanks het geweld van staatswege, nog steeds gedemonstreerd. Er wordt actie gevoerd, geschreven, geblogd en er zijn talkshows op tv. Er wordt gediscussieerd, door links en rechts, door oud en jong, door mannen en vrouwen, door meer en minder conservatieve moslims, door meer en minder conservatieve Kopten, door seculieren en liberalen. Er is hoop, er is vertrouwen en er is vastberadenheid. Er is een parlement dat door 70 % vanbevolking wordt gesteund, bij een opkomst van ruim meer dan die helft die wij hier niet halen.

Het zal nog even duren voordat er gelijke rechten zijn en corruptie is teruggedrongen. Het al nog even duren voordat werk beschikbaar is voor degenen die goed opgeleid van school komen. Het zal nog even duren voordat niet 40 % onder de armoede grens leeft. Het zal nog even duren, maar het is begonnen, en het zal voorlopig niet stoppen. Een kaarsje op de taart, wat het feestje brengt morgen: niemand die het weet. Maar uiteindelijk zal dit moeten leiden tot wat men vroeg vorig jaar: brood, waardigheid, sociale rechtvaardigheid. Niet meer, niet minder.

.

Wat er ook van wordt, vandaag was een historische dag, oplettend lezertje. De eerste bijeenkomst sinds tijden van een parlement in Egypte dat in redelijk vrije verkiezingen werd verkozen. De verdeling van de zetels er dan ook naar; partijen die lang werden onderdrukt hebben met elkaar zo’n 70 % van de stemmen. Bij die eerste bijeenkomst moetsen voorzitter en vice-voorzitter worden gekozen.Dat lukte uiteindelijk ook, het wordt een Moslim Broeder. Een lid van de meerderheid. Nieuw ook: men kan nu de parlementaire debatten volgen per live uitzending op het kanaal waar voorheen Nile Drama 2 op uitzond. Prima, volgens mij, maar via Twitter hoor ik ook commentaar: laat ze gewoon aan het werk gaan, zonder met een show bezig te zijn. De camera’s konden niet verhinderen dat sommige splinternieuwe leden de bijeenkomst slaapverwekkend vonden Op de foto die ik hier doorlink ziet u dat er in ieder geval flink gekeken wordt nog, door het publiek.

Er wordt geroepen om een systeem waardoor de kiezer ook kan zien wie er aanwezig is bij de vergaderingen, en men het stemgedrag kan volgen. Dat laatste vooral lijkt me nuttig, zouden we hier lokaal ook moeten doen. Als iedereen dan maar blijft volgen, komt het vanzelf goed, met elk land. Niets zo goed voor de democratie als mensen laten zien waar iedereen mee bezig is, en wat beloftes waard zijn. Ter illustratie nog maar twee graffiti afbeeldingen. Overmorgen is het de eerste verjaardag van de revolutie. De neiging om weer naar Cairo te vertrekken is groot, maar ik ben bang dat ik dan helemaal niet meer terug kom.

Nog vijf dagen, dan begint men in Cairo te herdenken dat het een jaar geleden is dat de revolutie begon. Ik schreef hier al eerder dat er drie dagen feest zijn georganiseerd door het SCAF. Vandaag was er een flinke bijeenkomst op het Tahrirplein, en werd opgeroepen tot meedoen aan demonstraties volgende week. Niet die officiële, maar die vragen om een uitvoeren van de revolutie. Daar is namelijk nog weinig van terecht gekomen. Gisteren zag ik een online versie van een krant met zware kritiek op Tantawi, vandaag was die krant onherkenbaar veranderd. De complot theorieën zingen weer rond, censuur, zelf censuur, een stille coupe? Wie het weet mag het zeggen. Wat ik wel weet is dat, ongeacht wat er volgende week gebeurt, er grote groepen zijn die het niet op zullen geven. Die door zullen gaan tot de revolutie echt begint, met een aftreden van het regime, met een verbetering van de situatie in Egypte. Zij laten zich niet meer met een kluitje in het riet sturen en zijn bereid arrestatie, verwonding of dood te riskeren om hun doel te bereiken. De geest ging vorig jaar uit de fles, de angst werd doorbroken. Dat zal voorlopig niet ophouden.

Hierboven een nu verdwenen schildering met vele gezichten van bekende activisten en leden van het regime. Links onderaan in blauw Allaa, die nu voorlopig op vrije voeten is en de tijd die hij miste met zijn tijdens zijn gevangenschap geboren zoon in kan halen. Zijn zoon die Khaled heet, vernoemd naar die jongen uit Suez, die de lont in het kruitvat was met zijn gewelddadige dood.

Hieronder nog een plaatje van degene die wel verdween: Mubarak. Inmiddels is hij vervangen door Tantwai, in het regime, en als graffiti.