Medenine

Je zou denken dat je niet veel mee krijgt van je omgeving als je in het donker reist, oplettend lezertje, maar dat valt altijd mee. Gisteravond om 21.00 uur vertrokken van kantoor. Ik had de stille hoop dat een van de twee eettentjes in de buurt na Shohoor nog open zou gaan, mar die bleek ijdel. Gedineerd op twee bakjes yoghurt en drie koekjes vanavond, en twee bekers thee, in afwachting van mijn reis gezelschap. Door Tunis naar het zuiden, en geleidelijk verandert de omgeving. De Europese invloeden van de stad verdwijnen, de omgeving wordt meer zoals ik die van het Midden-Oosten ken. Na de tolweg weinig hoogbouw meer, een soort onderbroken lintbebouwing, met af en toe het vermoeden van een dorp of stad, als er plotseling uit het duister verkeersdrempels op doemen. Veel vrachtverkeer, relatief, en op een plek stonden er tientallen, samen met veel bussen. Daar levendigheid en terrassen, ook de kapper was nog open. Af en toe kilometers lang stalletjes langs de weg. Dadels, rietwerk, keramiek. Een heldere hemel met twee ochtendsterren, als u het mij vraagt.  Honderden watermeloenen lagen onderweg te koop, af en toe een controle van de politie. Naast de benzinestations zoals u en ik ze gewend zijn, waar wij nog even halverwege de nacht een sandwich scoorden, en nog wat proviand in de vorm van koekjes en bugels met BBQ-smaak insloegen, zijn hier ook plekken lang de weg waar de benzine in jerrycans wordt aangeboden, en werden we ingecheckt. Om tien voor vier reden we net weer door een dorp toen ik de moskee hoorde: de vasten was begonnen, een half uur voor zonsopgang. Vanavond om ongeveer half acht houdt hij op. Iets na vier uur kwamen we aan bij het hotel en konden we inchecken. Ik mag een ontbijt bestellen, als ik zo ver ben. Maar ik weet niet of ik dat doe. Ik ben al in het voordeel doordat ik nu gewoon kan drinken en mijn bugels op kan eten. Nu zien of ik slapen kan. Als we allemaal wakker zijn morgenochtend, kan ik de stad bekijken en het pilot project dat hier wordt uitgevoerd. Vanavond een ontmoeting met de civil society organisaties. Er waren heel wat aanmelding. Ik ben benieuwd.

.

Revolutie

De revolutie in Tunesië was de eerste in de serie Arabisch Lente. Hij begon niet hier, in Tunis, maar in Sidi Bouzid. Het sloeg over naar de hoofdstad en die beelden gingen de wereld over en inspireerden. Toen ik september vorig jaar in Cairo aankwam was mijn eerst gang naar het Tahrir plein waar ik u vaak verslag van deed. Ik heb zelfs een sporen van de revolutie gemaakt, want overal zag je in Cairo nog wat zich daar heeft afgespeeld. Hier is dat anders. De rellen en vechtpartijen waren hier niet op een plein, maar op de Avenue Habib Bourguiba, dezelfde Avenue waar ik dit zat te tikken. Maar nergens ook maar een glimp, een restant, een graffitiplaatje of iets anders dat er nog aan doet denken. Werd het Tahrirplein in Cairo de speakerscorner van de stad, hier schijnt men dat verplaatst te hebben naar Bardo, waar het parlement zit. De enige kreet die ik hier kon ontcijferen was “leve Markouzi”, maar dat zal met zijn verkiezing te maken hebben. Ook aan boeken is er niet veel, zeker niet in het buitenlands, en al helemaal niet met plaatjes. Een bescheiden boekje met de foto’s en een wat uitgebreider met vooral verslagen en ervaringen, dat is het wel in de boekwinkel hiernaast. In Sidi Bouzid heeft men op het plein een groentekar staan, de kar van de eerste martelaar. Het is een nationaal, en zelfs internationaal monument, er moet nog wat aan worden gedaan. Hier geen afbeeldingen van martelaren en hun moeders op de muren in het centrum, hier heerst weer ogenschijnlijk de rust van alle dag.

Girlpower

Ze komt nauwelijks tot mijn schouder, de haren zijn wit. Twee jaar gelden, na haar pensioen, maakte ze plannen om de wereld rond te reizen op een vrachtschip en les te geven waar het nodig was. Toen kwam de revolutie, direct daarop gevolgd door een poging, vond zij, om die de nek om te draaien. Ze realiseerde zich onmiddellijk dat de vrouwen en hun rechten een essentiële rol in deze revolutie zouden spelen, dat dit de crux was waar het om draaide. Ze was geen lid van een politieke partij maar sloot zich direct aan bij een nieuwe vrouwenrechtenorganisatie. Een die het deed voor de vrouwen en verder nergens voor. Niet als excuustruus of stoplap, of om mooi weer mee te spelen. Over de contrarevolutionairen, zij die de verworven rechten van net na de revolutie terug willen draaien spreekt ze als “zij” of de “duisteren”, met minachting. Ze kent de risico’s, weet dat rechten zo ook weer weg kunnen zijn, zeker als ze nog niet eens volledig zijn. Nu heeft zij een begin gemaakt van een heuse beweging tot samenwerking. Ze gaat de straat op, praat met iedereen, ook in de wijken waar ze gezien haar positie en opleiding eigenlijk nooit iets te zoeken had. Het landelijk gebied durft ze haast niet meer heen te gaan, na haar eerste bezoeken. Er is zoveel vraag om hulp en ze heeft van alles niets. Geen geld (het wordt uit eigen zak door haar en medestrijdsters betaald) geen onderkomen, geen ervaren medewerkers die ook nog tijd genoeg hebben zich in te zetten, en al helemaal geen vrouwen opgeleid in zoiets als activisme, het opzetten van kampanjes.

Het weerhoudt haar niet zich te roeren, zo veel en zo vaak als ze kan.  Te blijven duwen en trekken en proberen, tot ze de vrouwen zo ver heeft dat ze begrijpen dat hun lot in eigen hand hoort te liggen, en dat ook ligt, als ze dat willen.

Nog een paar honderd vrouwen zoals zij, liefst een beetje jonger voor de continuïteit, en “zij” zullen het niet eenvoudig krijgen.

Bewolkt

Vanmorgen begon de dag bewolkt, en als het zo blijft zou een regenbui mij niet verbazen. Heerlijk weer om te wandelen, iets minder voor de foto’s al brak de zon af en toe door. Maar langer dan twee uur lopen zonder even te kunnen gaan zitten om iets te drinken vind ik toch niet alles op een vrije dag. Een heerlijk rustige Medina vandaag, met nog wel wat winkels langs de hoofdroute open. Ik kreeg keurig de weg naar een terras aangewezen vanwaar je over de wijk uit kon kijken. Ik had mij op het ergste voorbereid, meestal kom je dan in een toeristenval terecht. Nu was dat in het Dar al Bey  ook wel een beetje, maar het viel mee. Ik kon rustig doorlopen naar boven. Het dak was een verademing. Een samenraapsel van tegeltjes, met veel fantasie hergebruikt, maar genoeg bankjes om op mijn gemak van het uitzicht te genieten. Een cadeautje. De groepjes toeristen die langskwamen terwijl ik daar zat, en meer tijd besteedden aan elkaar fotograferen dan aan rondkijken, waren zonder uitzondering met gids. Je mocht eens verdwalen in de Medina. Ik ben zo lang blijven zitten dat men even kwam kijken of ik er nog wel was. Even een praatje gemaakt met een van de verkopers, de winkel is een soort gezamenlijk project. Ik hoefde maar een keer te zeggen dat ik nu niets zou kopen en kon verder mijn weg vervolgen.  Aan de andere kant de Medina uit, bij het Ministerie van Financiën en het onderkomen van de Premier. Dan door naar het plein voor het Kasr Baladia, met spiegelende ramen en  het bekende monument. Ook op al deze gebouwen geen spoor meer van de vele leuzen die men vooral na 14 januari neerschreef om te verzekeren dat ook de nieuwe regering, met veel oud regime in zijn gelederen, zou aftreden.  Daarna weer door de Medina terug, waar verkopers met weinig enthousiasme nog af en toe probeerde mij tot aankoop over te halen.  In mijn hotel schoenen uit, raampje open, Spotify bij, dan komen we de middag wel door. Nu nog een kopje thee en ik ben rondom gelukkig.

Medina

Vaag had ik nog plannen voor het strand, oplettend lezertje, maar die verdampten vanmorgen direct toen ik voet uit het hotel zette. 39 Graden, nergens iets open om iets te drinken, geen handige dag om er ver op uit te trekken. Wat maar goed is ook, want nu heb ik een deel van de Medina kunnen ontdekken. Begonnen bij de Bab Bahr rechtstreeks naar het hart van de Medina, waar de Zeitoona staat, de grootste moskee van Tunesië.  Maar dan moet je eerst wel langs en tussen alle toeristen winkeltjes door, met een overvloed aan wat die winkeltjes overal ter wereld verkopen. Schoenen, kleding, petjes, kamelen, spiegeltjes en kraaltjes. Wie daar minder oog voor heeft ziet boven de hoofden, achter de zonneschermen en in de zijstraatjes glimpen van de gebouwen. En als je zo’n zijstraatje in slaat kom je vaak in een onbevolkt gebied, waar je rustig kunt genieten van de kleuren, de lijnen, de deuren en de ramen. Ik weet niet hoeveel deuren ik heb gefotografeerd, maar veel. Die zijn hier namelijk beslagen met mooie kopspijkers in allerlei patronen. De overheersende kleur is azuurblauw, maar oranje, geel, groen en ultramarijn komen ook voor. De Medina is op een of andere lijst geplaatst en wordt goed in de gaten gehouden. Overal werd gebouwd en hersteld. Maar heel weinig straatjes zijn breed genoeg voor een auto, dus ook hier de mannen met karretjes die alles van a naar b brengen. Als je die deuren fotografeert hoor je vaak de geluiden van de families die daar achter leven. Gepraat, geroep, radio en televisie, huilende en spelende kinderen. De straten zijn smal, er is veel schaduw, dus het was goed te doen. Opvallend: eenmaal aangekomen bij die Zeitoona, de olijfboom, bleek je te moeten betalen om de binnenplaats te mogen bekijken, we mochten er niet in. Die binnenplaats trouwens ook niet, een dik hek hield ons op afstand. Maar toch, er bleef genoeg te zien. Daarna verdwenen de toeristen naar rechts, de winkelroute, en ik naar links, de culturele route. Af en toe een bordje met wie of wat er achter die deuren te zien zou zijn. Een madresa, of een graf van een heilige. Af en toe instituten, en zelfs het gemeentehuis, open in het weekend. Daarna terug naar mijn hotel om bij te komen en iets te drinken De Avenue Habib Bourguiba is breed, de zon schijnt er onverbiddelijk. Om een uur of vier waagde ik me nog eens naar buiten, en deed ik een stukje markt, waar men bezig was al op te ruimen.

Nu zit ik weer op mijn vaste terras, met een potje amandel thee, het vaste stokje jasmijn en verder niets. Nou ja, mijn laptop dan, om u dit te schrijven. Leve de usbmodem!

Iftar

 

Een ongekende rust op de anders drukke Avenue, toen ik terug kwam van het werk, oplettend lezertje. De terrassen stonden opgestapeld of stonden totaal verlaten te wchten op de dingen die komen gingen. De meeste winkels hier nog of al gesloten. Een paar uur op mijn kamertje de geneugten van de meegenomen harde schijven genoten, hoewel een schijf mij zegt dat hij onleesbaar is geworden. Ik hoop dat hij liegt, er staan veel films op. Toen ik dacht dat het laat genoeg was, weer de straat op. Nog steeds zeer rustig maar al duidelijk signalen van latere actie. Sommige terrassen hadden gasten aan gedeklte tafels, die al te eten kregen, zodat ze gelijk aan konden vallen als het signaal zou klinken. Dus een dag niet gegeten en gedronken, en daar zit je met je maten of je gezin, met een schaal brood, een fles water en hier en daar versegebakken Briqs voor je neus. Het duurde nog even. Volgens mijn gids is de Medina ’s avonds een plaats om te mijden maar tijdens Ramadan een poel van vreugde. Dat moet denk ik nog komen, Ik wam op het plein rond de Bab Bahr, de zeepoort, aan,net voor de zon onder gingn. Een verwachtingsvolle stilte. De straten verlaten zodat ik mijn plan naar de moskee te lopen opschortte. Onderweg een vervelend jongetje dat bezig was alles om hem heen te meppen, maar gelukkig kwam er een corrigerende moeder langs. Niet de zijne. De avond verloor kleur, de lucht werd bleek, de lampen werden dieper oranje en de moskee achter mij barstte los, gevolgd door twee anderen in de buurt. De eerste keer dat ik ze hier hoor, en samen met een stel toeristen genoten we van de roep en het vernderende karakter van de avond. De politieagenten in de buurt stoven bij de eerste klanken richting een tafel waar ze de dorst konden lessen. Hier en daar liep iemand direct een restaurant binnen, waar het personeel natuurlijk ook druk doende was de vasten te breken. Ik heb geen enkele lantaren gezien. Cairo is beroemd om zijn feestelijk aankleding tijdens Ramadan en Eid Kebir, hier ontbreekt die in mijn omgeving totaal. De lucht kleurde van bleek naar roze naar oranje naar nachtblauw in minder dan twintig minuten. De zwaluwen scheerden piepend over het plein, de eerste jasmijnverkopers vertoonden zich weer. Nu zit ik op mijn vaste terras. Glaasje citronade met amandelen, inmiddels mijn pluk jasmijn op een stokje van een jongetje dat te veel vroeg, maar niet kreeg. Straks zal er thee zijn, zegt de ober. De temperatuur is inmiddels heerlijk, de drukte neemt iets toe,de terrassen van de eerste eters zijn inmidddels alweer aan de tweede ronde toe. De meeste mensen vieren deze avonden in huiselijke kring, met vrienden en familie?Want meer dan het asten alleen, is dit een feest van gezelligheid, het aanhalen van banden, het begraven van strijdbijlen. Een soort kerst, maar met veel beter weer.

Ramadan, de eerste dag

Ik had mij geestelijk voorbereid op een dag zonder eten of drinken. Ik weet dat dat kan, als je dokter je vraagt nuchter te blijven doe je dat immers ook. Maar het eerste wat mij getoond wed, nadat ik iedereen Ramadan Karim had gewenst: het kopje water dat de office manager discreet achter een in-box had opgesteld. Tussen de middag, toen niemand keek, bracht ze me een warme chocolade croissant. Zeg daar maar eens nee tegen als je maag rammelt. Toen wij als enige over waren op kantoor kwam er een trosje druiven. Zodat de situatie zich voordoet dat ik nu wel gegeten, maar niet gedronken heb. Toch de hele dag druk bezig geweest met materiaal uitpluizen en nazoeken, en nadenken over wat we nu precies gaan doen hier, nadat we hebben vastgesteld wat er nodig is in grote lijnen. Dus uitvoeren, aanpakken, trainen, dat soort praktische zaken. Zoals in al deze gebieden is er een ruim aanbod van hulpverleners, maar als het op concreet maken aankomt, wordt de spoeling dunner. Heel makkelijk om een analyse over de algemene situatie te maken, maar dan de boer op  met een  beamer en trainingsmateriaal, dat wordt lastiger, duurder en minder gedaan. Eens kijken hoe ver wij komen. Want de vraag is hoog.

Nu eerst zien hoe ik het weekend overleef. Het belooft flink warm te worden, eens kijken of ik een betrouwbaar strand kan vinden.

 

Toerisme

Ligt het toerisme naar Egpte redelijk op zijn gat, en zeker dat naar Cairo, in Tunesie heeft men snel de weg weer gevonden. Niet alleen Europeanen, ook de buren. Veel Algerijnen en Libiers, hoewel een deel van hen nu ook kiest voor bijvoorbeeld Turkije. Maar vanavond aan het tafeltje naast mij zat een familie die liever had dat ik Engels tegen hen sprak, dat waren dus Libiers. Ze woonden in de VS en gingen regelmatig naar huis voor vakantie, maar dit jaar wilden men Tunesie eens proberen. We hebbn de situatie in de regio met elkaar doorgenomen, en hopen allemaal dat het de goede kant uit zal gaan, maar veel blijft nog onzeker. Het zijn de leukere gesprekken, die je op deze manier zo onverwacht voert. Ze maken reizen als deze extra de moeite waard

 

Ramadam komt

Omdat de dagen best lang zijn en de winkels tussen  7 en 8 sluiten ’s avonds, heb ik nog niet veel boodschappen kunnen doen. Vanmiddag moest het er van komen, even wat inslaan voor de eerste dagen van Ramadan. Als het ook nog weekend is, en er dus niet gewerkt wordt. Men verwacht temperaturen van 38/39 en ik verwacht dat de restaurants en cafés overdag gesloten zijn. Maatregelen treffen dus. Op naar de Monoprix, waar de binnentemperatuur die van komend weekend ruim overtrof. Een drukte van belang, haast moet je niet hebben, de karretjes zijn breed en de paden smal. Op weg er naar toe een klein blokje richting medina, waar ik eindelijk weer een glimp Oriënt op ving. Drukte, winkeltjes en stalletjes, kruidige geuren. Even maar, de hoek om en het was weer weg. Als ik in september terug ben, ga ik er zeker veel tijd door brengen, maar voorlopig gaat werk nu toch voor. Maandag avond ga ik op reis naar het zuidoosten van Tunesië, op bezoek bij mensen die bij het seminar aanwezig waren. Dat zullen  vermoeiende maar zeer leerzame dagen worden, die kunnen bijdragen aan mijn uit te brengen advies. Nu weer even op zoek naar een plekje op het terras bij de buren.

 

 

Discussie en debat

Een lange en interessante dag vandaag,oplettend lezertje. Een seminar over de lokale democratie in het licht van de gemeentelijke verkiezingen en hoe de civil society er op in kan spelen. Vanuit het zuiden, het noorden en het westen kwamen leden van burgerorganisaties die de democratie wilden versterken, en verder veel experts van allerlei pluimage. Zoals met een onderwerp als dit in deze tijd in dit land te verwachte: het liep wat uit. Uiteindelijk anderhalf uur later dan gepland, maar ik hoorde geen klacht, en als gesprekleider niet had ingegrepen had et nog veel later kunnen worden. Ondanks dat er nog al wat klachten waren over het democratisch gehalte van de huidige meerderheidsregering: men nam geen blad voor de mond, en liet weten wat men er van vond. Dat was van hoopvol tot cynisch en alle schakeringen daartussen. Ik had mijn persoonlijke tolk, die ik ’s ochtends deelde met een dame van de ambassade. (ook beroofd trouwens). Na de uitstekende lunch (eindelijk weer rijst en groenten) heerlijk buiten naast het zwembad, mocht ik mijn verhaal doen. Zin voor zin vertaald door mijn tolk en later de projectleider. Overigens, er werd nog heel wat Engels verstaan. Daarna nog een workshop met vertegenwoordigers uit het zuidoosten, tegen de grens met Libië aan. Er werden vijf punten besproken die men als eerste wilde aanpakken, maar het hadden er net zo goed meer kunnen zijn. De uitdagingen zijn groot en de tijdsdruk is hoog, met de verwachting dat de verkiezingen half volgend jaar zullen plaatsvinden. Voor het zo ver is moet er nog heel wat werk worden verzet.  Na afloop flink wat mensen die op bepaalde onderwerpen wilde doorpraten, daar heb ik in september dan alle tijd voor.  Inmiddels ben ik  bijna door mijn rest visitekaartjes heen, ik zal weer eens iets nieuws laten maken, drie talen dit keer dan maar?

Afgesloten met een diner met een deel van de groep, die morgen pas naar huis gaan. Overwegend jonge mensen en in drie talen hebben we nog flink wat onderwerpen aangesneden. Waarbij een losse opmerking al snel weer tot een vraag kan leiden of je ook… Kortom, wordt voorlopig vervolgd.. In de lift zojuist van mijn eigen bescheiden hotel drie jonge Egyptenaren. Wat had ik dit werk ook graag daar willen doen. Wie weet, Insh Allah, komt het er ooit nog eens van.