Verdun

24 maart 2018

Als ik met een stralend zonnetje oost rijdt, over de peage, zie ik aan de horizon de zwarte ruggen van de bossen van de Argonne. De velden van gisteren zijn vandaag ravijnen, steilere heuvels, bossen.

Van de tolweg kom ik vrijwel direct op de Voie Sacre. Anders dan de naam doet vermoeden was het de slagader die de oorlog op gang hield. Een beroemde vechtjas zei eens dat een oorlog niet met strategie of tactiek maar met logistiek gewonnen wordt. , Hier op deze weg werd dat bewezen. Vele duizenden tonnen materiaal per dag, en vele duizenden mannen gingen onafgebroken deze weg over om de slag te voeden. Verdun moest behouden blijven, tot elke prijs. De slag om Verdun duurde in 1916 300 dagen, speelde zich af in een vrij beperkt gebied en liet zeshonderdduizend mannen in het stof bijten, of liever in de klei en de modder. Na de oorlog was er in sommige gebieden zoveel schade, zoveel achtergelaten materiaal, de aanwezigheid van gifgassen, dat het hele gebied onbewoonbaar verklaard werd. Een hard gelach voor de bewoners van de dorpen en dorpjes die geëvacueerd waren voor de grote slag die eind februari 1916 begon. Ze konden nooit meer terug, en hun dorpen, die vaak volledig verwoest waren, weer opbouwen. Bos moest het worden, miljoenen bomen werden gepland, en de rest mocht vrij groeien. Wie er wel mochten blijven waren de 80.000 vermisten, waar nu niemand meer naar zoekt. Ergens staat een gedenkteken dat maant: reiziger, vertel door dat Vaux moest sterven zodat Verdun gered werd, opdat Verdun de wereld kon redden.

Deze dag bezoek ik de bekendste dorpen en slagvelden, afgewisseld met de grote monumenten. In Douemont liggen 130.000 doden in het ossuaria, de Duitsers en de Fransen bij elkaar. Hoewel ik niet een Duitse naam zag. Hier, anders dan op de velden, wel een geboortedatum op de grote stenen die de wanden en plafonds bedekken. Merkel en Hollande stonden hier samen en zeiden: nooit meer deze gruwel. Op de grote begraafplaats voor het enorme gebouw, een hele afdeling met bijna zeshonderd ‘Muzelmannen’ uit Noord Afrika, ook Mort pour La France.

Pax stat er in grote gouden letters boven de ingang. Er is sinds die tijd nog heel wat fout gegaan, deze dag op de autoradio vooral veel aandacht voor de aandacht van een terrorist met IS sympathieën, die een nieuwe held opleverde.

Waar gisten de kraaien boven de velden het beeld bepaalden, zijn op deze zonnige dag de citroenvlinders uitgekomen. Ze dwarrelen overal tussen de bomen. De slagvelden liggen links en rechts naast de weg, tussen het opschot, soms makkelijk herkenbaar, soms moet je goed kijken. Diepe scherpe putten zijn duidelijk de kraters van het hellevuur waar de mannen hier onder terecht kwamen. De vuurrivier noemde een van hen het, en maakte er een schilderij van. Om te weten wat je ziet tussen die bomen, gemarkeerd met roze en blauwe wegwijzertjes en rood/wit lint, ga ik hier en daar een museum in, met uitleg, getuigenissen, foto’s van voor, tijdens en na.

Heet Verdun Memoriaal verlaat ik als ze sluiten gaan, de zon hangt laag boven de heuvels. Eigenwijs als ik ben wil ik toch nog even naar het grote Amerikaanse monument in Montfaucon. En gigantische pilaar staat daar, te hoog om bij de ondergaande zon nog te beklimmen. Nog vele kilomeers zie ik hem, met een helder licht in de figuur op de top. Het ereveld ligt er prachtig bij, met platen, poorten met adelaars en echte marmeren kruisen, voor elke soldaat een. Dan moet ik echt terug, het is al donker, het monument voor een divisie uit Pennsylvania zie ik in een schim voorbij gaan.

Het was een lage dag, en ik heb nog niet de helft van mijn lijstje afgewerkt. Maar genoeg gezien om morgen de reis naar België aan te gaan. Het Westelijk front bekijken, de Flanders Fields, waar de Engelsen liggen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s